ጸሐፊ፦ ዳበሳ ዋቅጅራ

በኦሮሞ ባህልና እምነት ውስጥ፣ ሞት እንግዳ አይደለም። እሱ ሁሉንም እኩል የሚያከብር ነው፤ ምስኪኑንም ሆነ ልዑሉን አይለይም። ተረቱ “Duuti nama kamiifuu hin hafu.” — «ሞት ማንንም አይተውም» — የሁላችንንም የሞርታል ዕጣ የሚያስታውሰን ነው። ሆኖም አልፎ አልፎ፣ አንዲት ነፍስ በእሳትና በብርቱ መርህ ተጋድሎ ይህችን ምድር ትታ ትሄዳለች። ኢልፊናሽ ቃኖ እንደዚህች ነፍስ ናት።

ይህ ደግሞ የእኛ አብዮታዊ ሐሳብ ነው፦ ማልቀስ የለብንም። ማክበር አለብን።

ሞቷ ሀዘን የሌለው አይደለም – በጣም ሩቅ ነው ያ። የተዋጊዋን፣ የእናትን፣ የማይታጠፍ ተቃውሞ ምልክት የሆነችውን ማጣት በታሪክ ላይ ጥልቅ ቁስል ይፈጥራል። ግን እልፊናሽን ወደ አሳዛኝ ክስተት መቀነስ ሕይወቷን አለመረዳት ነው። ማልቀስ ማዘን ነው፤ ማዘን ማዋረድ ነው። በምትኩ፣ የኦሮሞ ሕዝብ ሁልጊዜ ጀግኖቹን እንዳከበረው እናከብራታለን፦ በግጥም፣ በኩራት፣ እንዲሁም ታሪኳ መጨረሻ ሳይሆን መጀመሪያ እንደሆነ ባለን እምነት።

ጀግንነት ጊዜን የሚበልጥ

እልፍነሽ ቀኖ የዘመኗ ሰው ብቻ አልነበረችም። እሷ በሰው ቅርጽ የተቀረጸች የተፈጥሮ ኃይል ነበረች። ዓለም ሴቶች ዝም እንዲሉ በሚጠይቅበት ጊዜ፣ እሷ ጮኸች። ሥርዓቱ መገዛትን በሚጠይቅበት ጊዜ፣ እሷ ቀና ብላ ቆመች፣ ዓይኗንም ወደ ፍትሕ አድማስ አቀናች።

ጀግንነቷ – ከጥፋት ቁጣ አልተፈጠረም፤ ከሕዝቧ ጥልቅ ፍቅር የተገኘ ነበር። ያ ዓይነቱ ፍቅር ለቅኝ ግዛት የማይሰግድ፣ ለጭቆና የማይንበረከክ፣ ለአምባገነንነትም የማያጉረመርም ነው። ያ ዓይነቱ ፍቅር የሚራመድ፣ የሚዋጋ፣ እንደ አስፈላጊነቱም – የሚወድቅ፣ ሌሎች በትከሻዋ ላይ ከፍ ብለው እንዲቆሙ ነው።

ለዚህ ነው ተረቱ ሁለተኛ ድብቅ ትርጉም ያለው። አዎ፣ ሞት ሁሉንም ይወስዳል። ግን ሁሉም ሰው በእልፍነሽ ጥልቀት አይኖርም። ለብዙዎች፣ ሞት መሽረት ነው። ለእሷ ግን፣ ሞት መስማቻ ነበር። በመቃብሯ ዙሪያ ያለው ጸጥታ በጨመረ ቁጥር፣ ሥራዎቿ በትውልዶች ዘንድ እየጮኹ ይሄዳሉ።

ማክበር እንደ ተቃውሞ

ለምን ማክበር? ምክንያቱም ሀዘን ተገብሮ ነው፤ ማክበር ግን ንቁ ነው። ማልቀስ ወደ ኋላ ይመለከታል፤ ማክበር ወደ ፊት ይገፋል።

በብዙ ባህሎች፣ ጥቁር ልብስ መልበስ፣ ድምጽ ማቃለል፣ እና የሌለባቸውን ቀናት መቁጠር እንማራለን። ግን እንደ እልፍነሽ ቀኖ ላሉት ጀግኖች፣ እንደዚህ ዓይነቶቹ ሥርዓቶች በቂ አይደሉም። እነሱ፣ በእውነቱ፣ የተሸከመችውን እሳት ክህደት ናቸው።

እልፍነሽ ራሷን አስቡ። እሷ የእንባ ወንዝ ትፈልግ ነበር? ወይስ የተቃውሞ ከበሮ ትጠይቅ ነበር? የተገጠሙ ራሶችን ትመርጥ ነበር ወይስ የተነሱ ቡጢዎችን? መልሱ በትግሏ ምዕራፍ ሁሉ ተጽፏል። እሷ የኖረችው ሕዝቦቿ ብልጽግና እንዲያገኙ ነው። ስለዚህ፣ ልንከፍላት የምንችለው ታላቁ ክብር በስሟ በጅማሬ መብለጽለጽ ነው።

እልፍነሽን ማክበር ማለት፦

• መዘመር ምስጋናዋን በሕዝብ ስብሰባዎች ላይ፣ በድብቅ ማዕዘናት ከማጉረምረም ይልቅ።
• ማስተማር ታሪኳን በትምህርት ቤቶች፣ በአፍ ወግ ከመተው ይልቅ።
• መከተል ጥንካሬዋን በዕለት ተዕለት ትግሎቻችን ውስጥ፣ ወደ ሙዚየም መስታወት ከማስወረድ ይልቅ።
• መሳቅ እሷ የታገለችለትን ደስታ፣ እሷ ያሸነፈችውን ሀዘን ከማልቀስ ይልቅ።

ሞቷ ምዕራፍ ነው። ሕይወቷ መጽሐፉ ሙሉ ነው። መጽሐፍትም ጮክ ብለው እንዲነበቡ የታሰቡ ናቸው።

ቅርሷ ዘላለማዊ አሁን

የእልፍነሽ ቀኖ ተአምር እነሆ፦ እሷ በአሁን ጊዜ ውስጥ ትኖራለች። አዎ፣ የልብ ምቷ ቆሟል፣ ግን ምቷ በኦሮሞ ልጅ ልብ ውስጥ ትንፋሽ ሆና ቀጥላለች። እሷ በየተሟጋቹ ብዕር ቀለም ውስጥ ትኖራለች። እሷ በሌላ ሰው ታሪክ ውስጥ የግርጌ ማስታወሻ ለመሆን በምትፈልግ እያንዳንዲቷ ሴት ሳንባ ውስጥ ትተነፍሳለች።

የታሪክ ምሁራን ቀኖቿን ይጽፋሉ – ተወለደች፣ ተዋጋች፣ ወደቀች። ግን ባርዶች እንዲህ ብለው ይዘምሩታል፦ ነፋስን ያጎነበሰች። ድንጋዮችን እንዲናገሩ ያስተማረች።

ስለዚህ እንላለን፦ እልፍነሽን አታልቅሱ። ጥሩዋት።

መንፈሷን ፍትሕ ወደሚፈለግበት እያንዳንዱ ፍርድ ቤት ጥሩዋት። ስሟን የወደፊቱ በሚወሰንበት እያንዳንዱ የመንደር ስብሰባ ላይ ጥሩዋት። በሠርጎቻችን ላይ የምትፀና ቅድመ አያት ትሁን፣ በቀብራችን ላይ የምታስፈራ መንፈስ አትሁን።

ለሕያዋን የመጨረሻ ጥሪ

ወንድሞች እና እህቶች፣ ግልጽ እንሁን። ይህ ጭካኔ አይደለም። ይህ መርሳት አይደለም። ይህ ከፍተኛው የመታሰቢያ ዓይነት ነው። እናከብራለን ምክንያቱም እልፍነሽ ቀኖ ሕይወቷን እንዳላጣች እንረዳለን – እሷ ኢንቨስት አደረገችው። ያ ኢንቨስትመንት የሚከፈለው ነጻ ለማለም በሚደፍር እያንዳንዱ ትውልድ ነው።

ስለዚህ ዛሬ ማታ፣ ሽማግሌዎች ስለ እሷ ሲናገሩ፣ ዓይናችሁን አታዝቅቱ። የሕይወት ምልክት የሆነውን የውሃ ጽዋ ከፍ አድርጋችሁ ለስሟ ጠጡ። እጆቻችሁን አጨብጭቡ። እግሮቻችሁን አርግጡ። ምድር የትዝታዋን ንዝረት ትሰማ።

በእርግጥ፣ ሞት ማንንም አይተውም። ግን እንደ እልፍነሽ ቀኖ ያሉ ጀግኖች ሞት ሊነካው የማይችለውን ነገር ይተዋል፦ ሀዘንን ወደ ጦር ጩኸት የሚቀይር በጣም ጠንካራ ቅርስ።

አክብሯት። እንደ እሷ ኑሩ። በመኖር፣ እሷ በጭራሽ እንዳልሞተች ታረጋግጣላችሁ።

በሞቷም ቢሆን፣ የጀግንነት ታሪኳ ለዘመናት በትውልዶች ዘንድ ይመሰገናል።

ያ ምስጋና ጮክ ይሁን። ደስተኛ ይሁን። ዘላለማዊ ይሁን።

#እልፍነሽትኖራለች #ጀግናአክብሩ #የኦሮሞኩራት #ቅርስእንጂሀዘንአይደለም