“Nu Xiiqessitan Malee, Nu Hin Xiqqeessine”: Hafuura Ummata Hin Cabsamne

“Nu xiiqessitan malee, nu hin xiqqeessine.” Jechi kun ulfina ummata hin cabsamne, amala saba hin jijjiiramne, fi jabina warra waan hunda dandahan keessatti hundeeffate argisiisa.

Jechoota afaan qofa hin taane jiru. Isaan kun asoosama miti—ragadha. Isaan kun iyyansa abbootiifi akkoowwanii, sagalee warra of hin kennine, fi waca warra cabsamuu didanii dha.

“Nu xiiqessitan malee, nu hin xiqqeessine.”

Jechi kun ulfina balaan jiru keessatti mul’isuudha. Jechi kun xiyyeeffannoo warra xiqqeessuu barbaadan sabaaf kennuu diduudha. Kun ofitti deebisuu ulfina, amala, fi namummaa kan barbaadeedha.

ulfina Xiqqeessuu

Namni tokko yeroo xiqqeessamu, akka waan xixinnaa ta’eetti ilaalamu. Afaan keessan akka duubaan jirutti ilaalamuu, aadaa keessan akka durjiraattutti ilaalamuu, fi namummaan keessan akka hin qabamneetti ilaalamuu.

Ummata Oromoof, kun waan beekamuudha. Dhaloota hedduu, isaan ariitii, qaboo, fi addaan baasuun dubbachuu dhiisuu, aadaa isaanii dhoksuu, fi amala isaanii jijjiiruu yaalame. Afaan Oromoo—afaan Oromoo tokkoo isaan keessatti baay’inaan dubbatamu—barumsaafi waa’ee murtii irraa waggaa hedduu hafama ture. Ummatni Oromoo akka amala isaanii, aadaa isaanii, fi namummaa isaanii kennuu hin dandeenye.

Haa ta’u malee, waan hundaafis, isaan hin cabsamne. Fi isaan hin xiqqaanne.

Jabina Diduu

“Nu xiiqessitan malee, nu hin xiqqeessine.”

Jechi kun kadhannaa miti—didduudha. Kun waan xiqqeessaan ibsete fudhachuu diduudha. Kun xiqqeessaan itti fudhachuu diduudha. Kun ulfina keessa jiraachuu fi ulfina ariitiin kennuu hin dandeenye akka waan ta’ee ibsuudha.

Jabinni kun beekumsi gahaa qaba. Xiqqeessuun haala warra xiqqeessanii, utuu hin taane warra xiqqeefamuutiin akka waan ta’e hubachuu. Xiqqeessi akka nama xiqqeetti godhuu miti—akka waan isaan ofii isaaniif fedhanitti akka ta’ee hubachuudha.

Kun gosa wal’aansaa ummata boojitame, ummata boojitame, fi ummata qabame guutummaatti fayyadame. Kun qalbii akkoo warra afaan isaanii dubbatanii fi warra akka faayidaa hin qabneetti ilaalaman. Kun ijaarsa namoota tokko tokkoo aadaa isaanii irratti leellisanii fi addunyaan akka isaan jijjiiran fedhe. Kun kutannoo ummata ayyaana isaanii ayyaaneffatan, faarfannaa isaanii faarfatan, fi seenaa isaanii himanii, yeroo addunyaan isaan akka cal’isan barbaade.

Sodaa Xiqqeessuu Of Keessatti Fudhachuu

Sodaan xiqqeessuu keessatti jabinaan yeroo ummatni xiqqeessaan amantaa fudhatu. Yeroo ummatni tokko akka isaan xiqqaa ta’an amanuu jalqabu, wal’aansi gargaaraa xumura gaha.

Kanaaf “nu xiiqessitan malee, nu hin xiqqeessine” akka waan jabaatti ta’uu isaa beeknu. Kuni akka xiqqeessuun hojii isaanii, akka xiqqeessi soba isaanii ta’e qindeessa. Nuti of keessatti fudhachuu didna. Nuti of keessatti baachuu didna. Nuti murtii keessan akka amala keenyaatti fudhachuu didna.

Saayinsii yaada keessatti, kun ofii eeggannoo gahaa ta’uu isaa kan namni tokko ofii isaa fuudhuufi yeroo namoonni biraan isa xiqqeessan mul’isa. Kuni jabeenya ummata tokko miira ofiitiin qabachuu danda’anii fi wal’aansa sirnaatiin dabarsan mul’isa. Fi kun jireenyaaf barbaachisaa dha.

Wacaa Diyasporaaf

Ummata Oromoo diyaspora keessa jiraatuuf, jechi kun hiika adda qaba. Biyya keessaa fagaatee, rakkoon adda ta’e garuu iddoon isaa walfakkaata. Biyya alaan, dadhabbiin wal fakkaachuu, dagachuu, fi “mul’ata” ta’uu cimaan danda’a.

Haa ta’u malee, ergaan ittuma fufa: “Nu xiiqessitan malee, nu hin xiqqeessine.”

Isin nuu arguu hin dandeessan. Afaan keenya gidduu galeessaatti hin dhagaatan. Seenaa keenya fi rakkoo keenya hin beektan. Garuu nu jiraanna. Nu jiraanna. Nu ulfina qabna. Fi nu dubbachuu didna.

Diyaspora bakka dagachuu miti—bakka yaadachuudha. Afaan eegamu, aadaa ayyaaneffamu, fi dhalootaan duruu eenyu akka ta’an barsiifamu. Kuni ragaa ummatni addunyaa guutuu faca’us, dhiigaan, yaadannoon, fi wal qabsiisni amala qabsiisuun wal qabachuu danda’uu isaanii mul’isa.

Sagalee Addunyaa

Jechi kun ummata tokkoo qofa hin taane. Sagaleen isaa addunyaa guutuu dhaga’ama:

  • “Nutsi ummata xinnaa ta’us, nutsi ummata ulfina qabnu.”
  • “Isin nu awwaaluu barbaaddan, garuu isin nuti sanyii akka taane hin beektan.”
  • “Isin abjuu ajjeesuu dandeessu, garuu abjuu ajjeesuu hin dandeessan.”
  • “Isin nu mo’achuu dandeessu, garuu nu garboomsuu hin dandeessan.”

Kun jechoota ummata hundaa kanneen isaan xiqqaa akka ta’aniin himamanii garuu isaanitti hin amanne dha. Kun jechoota ummata Asaasilaa, ummata Afriikaa, fi ummata uummata tokkoffaa lafa isaanii qabaachuuf wal’aansan dha. Kun jechoota afaan xinnoo dubbatanii fi dhabamsiisuu didan dha. Kun jechoota dubartoota akka sagaleen isaanii hin barbaachifamneefi garuu sagaleessuu dha.

“Nu xiiqessitan malee, nu hin xiqqeessine” kun dhugaa addunyaa afaan Oromootiin ibsame. Garuu hiika isaa ummata waan tokkoof “ishee ga’uu hin dandeessan” jedhamanii fi murtii sana fudhachuu didan hundaa dha.

Jechoota Jiraachuu

“Nu xiiqessitan malee, nu hin xiqqeessine” jechuu jechuun dubbachuu qofa miti—hojjaachuudha. Kuni akka waan xiqqeessaan himaniin diduudhaan jiraachuudha. Kuni:

  • Ijoollee keessan afaan keessan barsiisuu, yeroo addunyaan akka faayidaa hin qabneetti isaanitti himu.
  • Aadaa keessan ayyaaneffachuu, yeroo isin biyya ala muraasa taatan.
  • Seenaa keessan irratti cimsuu, yeroo kitaaboonni isa dhiisan ykn jijjiiran.
  • Mirga keessan fedhachuu, yeroo sirnaan isin irratti qabatu.
  • ulfinaan deemuu, yeroo namoonni biraan isin xiqqeessuu barbaadan.

Fuula Duraa Ulfina Irratti Hundeeffame

Diduun xiqqeessuu xumura isaa jiraachuu qofa miti—badhaadhachuudha. Kuni fuula duraa ijoolleen Oromoo seenaa isaanii ulfinaan beekanii ittiin guddatan ijaaruu. Kuni dhaabbata Oromoo ulfinaan tajaajilu ijaaruu. Kuni humna siyaasaa fi dinagdee argachuu kan seenaa xiqqeessaa durii hin barbaachisne.

Warri xiqqeessan Oromoo xiqqeessuu barbaadan—xiqqeessuu hawwii, xiqqeessuu sagalee, fi xiqqeessuu argama. Garuu isaan hin milkaa’in. Sababiin isaa ulfina hin fudhatamu—kennaa qofa dhiifama. Ummatni Oromoo ulfina isaanii hin dhiifne.

“Nu xiiqessitan malee, nu hin xiqqeessine.”

Isin nu xiqqeessuu dandeessu. Isin nu balleessuu yaaluu dandeessu. Isin addunyaan nu waan tokko hin taanetti himuu dandeessu.

Garuu nu waan tokko miti. Nuti ummata. Nuti seenaa. Nuti fuula duraa. Fi nu hin xiqqaanne.

Xumura isaatiin, ulfina ummataa kan warri isaan xiqqeessan isaan irratti himan miti—garuu waan isaan ofii isaaniitiin himan. Ummatni Oromoo dubbateera: “Nuti hin xiqqaanne.”

Nu hin xiqqeessine. Nu hin xiqqaanne. Fi nu gonkumaa hin xiqqaanne.