Sirni Seera Qofaa Miti…
(Taliila Bulbula Tulluutiin)
Gubuun sirnaa bal’ina hariiroo uumamaa keessatti argama
Garaagarummaa fi walitinsa uumamaa keessatti, namoonni karaa ittiin waliin jiraatan barbaadu. Namni tokko karaa ittiin bulu qaba; namoota hedduunis karaa ittiin walbulchan qabu. Karaan kun seera dha. Seerri immoo wantoota uumamaa keessatti argaman kan akka bishaan, lafa, qilleensa fi lubbu-qabeeyyii waliin walqabatee jira.
“Sirni seera ittiin walbulchan qofaa miti; karaa hariiroo Uumaa fi uumamaa waliin ittiin horataniidhas.”
Seerri namoonni ittiin walbulchan qofaa miti. Seerri karaa hariiroo Uumaa (Waaqayyoo) fi uumamaa (namootaa fi wantoota uumaman) waliin ittiin walqabatanidha. Kunis wanti sirni dhumaa isaa nama qofaaf utuu hin taane, uumama guutuuf akka ta’ee agarsiisa. Yeroo nama tokko seera cabsu, namoota kaan qofa utuu hin taane, uumama guutuutti miidhaa gahaa.
“Hariiroo Uumamaa kana keessaa immoo sirni karaa ilmi namaa ittiin waltoo’atuu fi walqajeelchuudha.”
Sirni karaa ilmi namaa ittiin wal hormaata, wal gargaara, wal qajeelcha. Karaan kun nama tokko tokkoo fi namoota gidduutti hariiroo qajeelaa uumu. Innis haala jireenyaa namaaf ta’u, kabajaa, jaalala fi walgargaarsa irratti hundaa’a. Qaamni tokko kan biraa wajjin akkaataa ittiin walqabatu qaba; akkuma wantoonni uumamaa kanneen biroo wajjin hariiroo qaban.
Sabni Sirna Hin Qabne
“Ummanni sirna hin qabne karaa ittiin waltoo’atus hin qabu.”
Ummanni sirna hin qabne karaa ittiin wal qindeessan, wal gargaaran, wal to’atan hin qabu. Wanti kun ummata addaan baasa; namoota tokko tokkoo fi gareewwan gidduutti walitti buusa.
“Kana jechuun karaa ittiin jabaa ofii jabeeffatu, karaa ittiin dadhabaa tini’ifatu, karaa ittiin hamaa/dabaa ofii qajeelfatu hin qabu.”
Ummanni sirna hin qabne:
- Karaa ittiin jabaan ofii jabeessatu hin qabu
- Karaa ittiin dadhabaan ofii tumsatu hin qabu
- Karaa ittiin nama hamaa/dabaa qajeelchu hin qabu
Wanti kun fedhii fi hawwii waloo hin qabu. Namni hunduu waan fedhu fi barbaadu ofii isaatiif qofa. Wal gargaarsa, wal kabaju, wal jaallachu hin jiru.
“Hunduu quba wal hinqabu waan ta’eef…”
Sababni hunduu wal hin qabnee fi wal hin simnee, gidduu isaanitti walitti bu’insa fi waldhabdeetu jira. Namni tokko fedhii ofii isaatiif qofa hawwata. Namni biraan maal barbaada, maal fedha, maal rakkoo qaba hin yaadu. Kunis haala wal hin beekne, wal hin kabajne, wal hin gargaarne uuma.
Dhugeeffannaa Ummataa Keessaa Ba’uu
“Kan quufee buluuf namni hunduu quufee waan jiru se’a; kan beelaan dararamaa jiru immoo isa qofatu akkas ta’e itti fakkaata…”
Yeroo sirni hin jirree, namni quufee bulu hunduu akka quufee jiru se’a. Namni beelaan dararamaa jiru immoo isa qofatu akkas ta’uu, namoota biroo hundaatu quufee akka jiran se’a. Fakkaattin kana jireenya keessatti yeroo hedduu mul’ata. Namoonni rakkoo hin qabne warra rakkoo qaban hin argu; warri rakkoo qaban immoo akka nama hunduu isaan wajjin rakkoo keessa jiran se’u.
“kan hataa jirus namni hunduu waan saamaa jiru itti fakkaata…”
Yeroo tokko tokko, namni saamuu fedhu hataa jiru namoonni biroo hundaatu akka saamaa jiran itti fakkeessa. Wanti kun fudhatama namaa argachuuf, yakka ofii isaatiif mirkanaa’ina argachuuf, ykn waan ofii barbaadu karaa ittiin argatu. Wanti kun ammoo jireenya walii wajjin jiraachuu, wal amanuu fi wal gargaaru akka hin jirre godha.
“kan dantaa dhuunfatif jecha shiraan ajjeesaa jirus yoo namni isa arguu baate Waaqni akka isa argu hin beeku…”
Namni dantaa dhuunfatiif jecha shiraan ajjeesaa jiru, yoo namni isa arguu baate, Waaqayyo akka isa argu hin beeku. Kunis dhugeeffannaa ummataa keessaa ba’uu. Dantaa dhuunfaa isaa biyyaa, saba, ummata, fi waan hundumaa irratti gora. Namni akkasii waan ofii barbaadu qofa. Innis wantoota ummataaf barbaachisan hin ilaalu; fedhii ofii isaatiif qofa tajaajila.
Walborcuu fi Walmarquu
“Haala akkasii keessatti eenyutu eenyu qulqulleessaa? Walborceera, walmarqeera waan ta’eef eenyutu eenyun Xaddecha dhaabaa?”
Yeroo hunduu walborceeranii fi walmarqanitti, eenyutu eenyu qulqulleessuu danda’a? Yeroo tokko tokko namoonni guutumaan guututti wal borceeranii fi wal marqanitti, eenyutu seera dhaabuu, haqa dhaabuu, fi qajeelina dhaabuu danda’a?
Wanti kun gaaffii ulfaataa ta’e dhiyeessa. Yeroo haalli akkasii ta’u, yeroo namoonni hunduu yakkamaa fi balleessaa ta’an, yeroo namni tokko dhugaa dubbachuu ykn haqa dhaabuu hin danda’amne, yeroo hunduu wal qulqulleessuu dhiisanii, wal yakkuu jalqaban, maal ta’a?
Dhugaan dubbatamaa, haqni dhaabamaa, qajeelinichi cimaa ta’uu qaba. Garuu yeroo hunduu walborceeraniifi walmarqanitti, haqa dhaabuu, dhugaa dubbachuu, fi qajeelina dhaabuu ulfaataa ta’a. Yeroo akkasii keessatti, namoota haqa dhaabuu, dhugaa dubbachuu, fi qajeelina dhaabuu danda’an barbaaduun ulfaataa ta’uu danda’a, garuu barbaachisaadha.
Rakkoo Himuun fi Rakkoo Itti Aansisuu
“Rakkoo jiru himuun, badii namoota dhuunfaa ykn gareen raawwatamu saaxiluun barbaachisaadha; garuu isuma hojii godhachuun rakkoo ittuu hammeessa deemuu waan ta’uuf innuu mataa isaatin rakkoodha!”
Rakkoo jiru himuun fi badii namoota dhuunfaa ykn gareen raawwatamu saaxiluun barbaachisaadha. Wanti kun dhugaa fi haqa dubbachuu, rakkoo adda baasuu, fi furmaata argachuuf. Garuu rakkoo himuu qofa osoo hin taane, isuma hojii godhachuun (rakkoo himuu irraa itti aansuu) rakkoo ittuu hammeessa deemuu danda’a.
Fakkeenyaaf, yoo namni tokko rakkoo himuu qofa, osoo furmaata hin barbaadin, kun rakkoo itti fufiinsaa, hammeessuu, fi walitti bu’insa uumuu danda’a. Kanaaf, rakkoo himuu qofa utuu hin taane, furmaata barbaaduu fi hojii godhachuun barbaachisaadha.
“Innuu mataa isaatin rakkoodha!”
Wanti kun rakkoo mataa isaatiif rakkoodha jechuu dha. Rakkoo akkasii keessa jiraachuun ofii isaatiif, namoota kaanif, fi ummataaf rakkoodha. Kanaaf, rakkoo kana irraa bahuuf tattaafachuun barbaachisaadha.
Falli Sirna Ummataa Deebisanii Ijaaruu
“Maraamartoo kana obbaafachuuf falli tokkichi jiru sirna ummataa deebisanii ijaaruu irratti akeekaa fi tarsimoo waloo tolfatanii marii fi marabbaatti dhufuu feesisa!”
Rakkoo maraamartoo kana obbaafachuuf, ykn walborceeruu, walmarquu, fi dhugeeffannaa ummataa keessaa ba’uu obbaafachuuf, falli tokkichi jiru:
Sirna ummataa deebisanii ijaaruu.
Wanti kun akeekaa fi tarsimoo waloo tolfatanii marii fi marabbaatti dhufuu feesisa. Kana jechuun:
- Akeekaan: Waan sirna ummataa ta’uu qabu, waan isa jeequ, fi waan isa jabaachisu hubachuu
- Tarsiimoon: Karaa ittiin sirna ummataa ijaaruu, karaa ittiin isa jabeessuu, fi karaa ittiin rakkoo isaa furuu
- Marii fi Marabbaan: Namoota hunda waliin mari’achuu, yaada walii qabuu, fi waliin hojjachuu
Sirni ummataa kan ijaaramu:
- Hubannaa waloo irratti: Namoota hundaatu waan tokko irratti walii galuu
- Wal kabaju irratti: Namni hunduu kan biraa kabaju, fi kan biraan isa kabaju
- Wal gargaaru irratti: Namni hunduu kan biraa gargaaru, fi kan biraan isa gargaaru
- Haqa irratti: Namni hunduu haqa dhaabuu, fi haqni hundumaaf ta’uu
- Dhugaa irratti: Namni hunduu dhugaa dubbachuu, fi dhugaan waan hundumaa irratti dhaabuu
Gubuun Sirnaa
Waan armaan olitti dubbatame hunda keessaa, wanti tokko ifa ta’e jira: sirni seera qofaa miti.
Sirni karaa hariiroo Uumaa fi uumamaa waliin ittiin walqabatanidha. Sirni karaa ilmi namaa ittiin waltoo’atuu fi walqajeelchuudha.
- Sirni hin jiraanne, namoonni hunduu quba wal hin qabnee waan ta’eef, waldhabdeetu jira.
- Sirni hin jiraanne, namoonni hunduu waan ofii isaaniif qofa hawwatan, wal gargaarsu hin jiru.
- Sirni hin jiraanne, dhugeeffannaa ummataa keessaa ba’uun mul’ata.
- Sirni hin jiraanne, walborceeruu fi walmarquun mul’ata.
- Sirni hin jiraanne, eenyutu eenyu qulqulleessuu, haqa dhaabuu, fi dhugaa dubbachuu danda’a?
Kanaaf, sirni barbaachisaadha. Sirni ummataa deebisanii ijaaruu dirqama. Kanaaf, akeekaa fi tarsimoo waloo tolfatanii marii fi marabbaatti dhufuun barbaachisaadha.
Xumura
Yeroo dhumaatti, wanti keenya hubannu tokko: sirni ummataa ijaaruun dirqama. Sirna kanaan ummata tokko wal qindeessuu, wal gargaaruu, wal kabajuu, fi waliin jiraachuu danda’a.
“Maraamartoo kana obbaafachuuf falli tokkichi jiru sirna ummataa deebisanii ijaaruu irratti akeekaa fi tarsimoo waloo tolfatanii marii fi marabbaatti dhufuu feesisa!”
Akka kanaan, namoonni hunduu waliin mari’achuun, yaada walii qabuun, fi waliin hojjachuun sirna ummataa ijaaruun barbaachisaadha. Wanti kun dhugaa dubbachuu, haqa dhaabuu, fi qajeelina dhaabuu keessatti gargaara.
Gubuun sirnaa, seera qofa miti; karaa hariiroo uumamaa waliin ittiin wal qabatanidha!
የኦሮሞ ትግል በጠላት እይታ በላይ እንዴት እያበበ ነው
በዳንዲ ረገባ
የኦሮሚያ ጠላቶች ዓይናቸውን ዘግተው የኦሮሞ ነፃነት ትግል እንደጠፋ ቢያስቡም፣ ከእግራቸው በታች ያለው መሬት ግን ሁሉንም እየቀየረ ነበር። የኦሮሞ ነፃነት ትግል ለጠላቶች እይታ የተዘጋጀ ትርኢት አይደለም፤ ዓለም ባትመለከትም መልክዓ ምድሩን እየቀረጸ የሚሄድ ጸጥተኛና የማያቋርጥ ማዕበል ነው። ዛሬ እንቅስቃሴው በተጓዘበት መንገድ ላይ ሲያሰላስል፣ አንድ እውነት ግልጽ ሆኗል፦ ሥራው ቀጥሏል፣ ፍሬዎቹ ተባዝተዋል፣ የኦሮሞ ብሔር መሠረትም ከመቼውም ጊዜ በላይ ጠንካራ ሆኗል።
የመቀዛቀዝ ተረት
የኦሮሞ ነፃነት ተቃዋሚዎች ዝምታ መገዛት እንደሆነ በመገመት ለዓመታት ተናግረዋል። ዘዴያዊ እንደገና ማስተካከያዎችን ወይም ጊዜያዊ እረፍቶችን በመጥቀስ ትግሉ እንደሞተ አውጀዋል። ተሳስተዋል። አንድ ነጸብራቅ እንደሚያስታውሰን፣ “Diinonni Oromoo otuu hin beekiin hojiilee ABO hojjataa ture” —ጠላቶቹ እየተሠራ ስላለው ሥራ አያውቁም ነበር። የኦሮሞ ነፃነት ግንባር አልጠፋም፤ ተላመደ። ሠራ። በጭቆና ኮንክሪት ውስጥ ዘልቀው የሚወጡ ዘሮችን ተከለ።
ትግሉ ቀጥተኛ መስመር አይደለም፤ ከጊዜ በኋላ ሸለቆዎችን የሚቀርጽ ጠመዝማዛ ወንዝ ነው። የመመለስ ጊዜያት ነበሩ፣ ተዋጊዎቹ ራሳቸው በማያውቁት ግዛት ውስጥ ሲሰናከሉበት ነበር። “Yeroo garii qabsaa’oti waan muuxannoo itti hin qabneef danqamuun ifaa dha.” መደናቀፍ፣ ያልታወቀ ነገር መጋፈጥ፣ የማንኛውም የነፃነት ጉዞ ተፈጥሯዊና አብራሪ አካል ነው። ነገር ግን ነጸብራቁ ወሳኝ ልዩነት ያሳያል፦ “Danqamuun garuu qabsoo irraa yeroof duubatti deebi’uu malee qabsoo dhiisuu jechuu miti.”
መደናቀፍ የማቆሚያ ምልክት አይደለም፤ ማዞሪያ ነው። ለጊዜው ወደ ኋላ መመለስ፣ መገምገም፣ መሰባሰብ እና በብልህነት መምታት ሽንፈት ሳይሆን እውነተኛ ድል ለማግኘት የሚያስችል እንቅስቃሴ ምልክት ነው።
የማይታገል ፈቃድ ተጨባጭ ፍሬዎች
ተቺዎች በምናብ ድክመቶች ላይ ባተኮሩ ቁጥር፣ የኦሮሞ ትግል በጸጥታ ሊሰረዙ የማይችሉ ድሎችን እያከማቸ ነበር። ነጸብራቁ እነዚህን ስኬቶች በገርነትና በተገቢው ኩራት ዘርዝሯል፦
ኦሮሚያ ተነስታለች። ኦሮሚያ ረቂቅ ነገር ናት ብለው መደበቅ አይችሉም። እውቅና ያለው አካል፣ ክብር የሚሰጠው የትውልድ አገር፣ ፍትሕ የሚጠይቅ ታሪክ ሆናለች። “Oromiyaan bobaa diinaa jalaa bahee beekamee jira.” ብሔሩ ከመካድ ጥላ ወጥቶ ወደ አለም አቀፍና ሀገር ውስጥ እውቅና ብርሃን ወጥቷል።
ቋንቋው ተገቢውን ቦታ አግኝቷል። አፋን ኦሮሞ፣ በአንድ ወቅት ወደ ግል ሕይወት ዳር የተገፋው ቋንቋ፣ አሁን የትምህርትና የመንግሥት ሥራ ቋንቋ በመሆን ከፍ ብሎ ቆሟል። “Afaan Oromoo afaan barnootaa fi hojii mootummaa ta’eera.” ይህ ትንሽ ስጦታ አይደለም፤ አብዮታዊ ለውጥ ነው። የአንድ ሕዝብ ቋንቋ የክፍል እና የቢሮ ቋንቋ በሚሆንበት ጊዜ፣ የዚያ ሕዝብ ነፍስ በይፋ እውቅና አግኝታለች።
ጽሑፉ በሕይወት አለ። “Qubeen Afaan Oromoo kan Afaan Oromoo ittiin barsiisan ta’eera.” የኦሮሞ ፊደል—በአንድ ወቅት የታገደ፣ በአንድ ወቅት የተሰረዘ—አሁን ልጆች የራሳቸውን ቅርስ ውበት እንዲማሩ በንቃት ጥቅም ላይ ይውላል። ፊደል መማር ነፃነት ነው። በእናት ቋንቋ ማንበብ አእምሮን ከቅኝ ግዛት ባርነት መልሶ መያዝ ነው።
ባንዲራው ሳይሸነፍ ይውለበልባል። “Alaabaan Oromoo mallattoo diddaa fi bilisummaa qabsoo Oromoo ta’ee beekamee jira.” የኦሮሞ ባንዲራ ከእንግዲህ የተሸሸገ የአመጽ ምልክት አይደለም፤ እውቅና ያለው የመቋቋምና የነፃነት አርማ ነው። በስብሰባዎች፣ በዲያስፖራ አዳራሾችና በሚሊዮኖች ልብ ውስጥ ይንፀባርቃል። እንደገና ሊሰየም ፈቃደኛ ያልሆነ ብሔር ቀለሞች ናቸው።
የዘሩ አበባ
ነጸብራቁ ስለ አንድ ቆንጆና ጥልቅ ለውጥ ይናገራል፦ “Akkanaan sanyiin bilisummaa facaafamee daraaree hundee sabboonummaa Oromoo fi Oromummaa ta’aa jira.”
የነፃነት ዘሮች፣ በትግሉ አስቸጋሪ አፈር ላይ የተበተኑት፣ አሁን እያበቡ ነው። በኦሮሞ ማንነትና ብሔርነት መሠረቶች ላይ ሥር እየሰደዱ ነው። ይህ አፋጣኝ ድል አይደለም፤ ትውልዳዊ ለውጥ ነው። የኦሮሞ ሕዝብ ቅድመ አያቶቻቸው ስለታገሉት ነገር አበባ እያዩ ነው። ማንነቱ ከእንግዲህ ዝም ትውስታ አይደለም፤ በየቀኑ እያደገ የሚሄድ ሕያውና ትንፋሽ ያለው እውነታ ነው።
የመቀጠል ቅዱስ ግዴታ
ሆኖም፣ ነጸብራቁ የእርካታ ዘፈን አይደለም። የሚያስተጋባውን ተጠያቂነት የሚያሳይ ቃል ይዞ አምጥቷል፦ “Kun haga hireen murteeffannaa ummata Oromoo dhugoomutti jabaatee kan itti fufu ta’a.”
ይህ ጉዞ ቀጥሎ ይቆያል—በጥንካሬ፣ ያለ ምንም ይቅርታ፣ እየጨመረ በሚሄድ ሞገድ—የኦሮሞ ሕዝብ መሠረታዊ መብቶች ሙሉ በሙሉ እስኪሳኩ ድረስ። ራስን መወሰን ጥያቄ ከመሆን ይልቅ እውነታ እስኪሆን ድረስ። የኦሮሚያ ምድር በራሷ ልጆች ፈቃድ እስክትተዳደር ድረስ።
የትግሉ የአሁኑ ምዕራፍ ያልተለመደ ክስተት አይደለም፤ የዚያ የማይታገል ቁርጠኝነት ቀጥተኛ ውጤት ነው። “Waanti amna qabsoo keessatti argaa jirrus dhugaadhuma kana.” ዛሬ የምናየው ሁሉ መንበርከክ ፈቃደኛ ያልሆኑ ሕዝቦች ንጹሕ እውነት ነው።
የመቋቋም ቅርስ፣ የፍትሕ የወደፊት ጊዜ
“Qabsoon Bilisummaa fi haqa Oromoo kabachiisuuf yoomiyyuu jabatee itti fufa; hireen murteeffannaa ummata Oromoof godhamus kan wareegama keenyaan dhugoomuu dha.”
የኦሮሚያን ነፃነትና ፍትሕ ለማክበር የሚደረገው ትግል በማይዳከም ጥንካሬ ይቀጥላል—ለዘላለም እና ለዘለዓለም። የኦሮሞ ሕዝብ የሚታገለው መብቶች ለመለመን የሚቻሉ ስጦታዎች አይደሉም፤ መገኘት ያለባቸው ውስጣዊ እውነቶች ናቸው። የእነዚያ መብቶች ማሳካትም የፖለቲካ ምኞት ብቻ አይደለም፤ የተቀደሰ አደራ፣ በኦሮሞ ሁሉ ትከሻ ላይ ያረፈ ሃላፊነት—በትውልድ አገሩም ሆነ በዲያስፖራ ሩቅ አገሮች።
ጠላቶቹ ወደ ጎን ተመልክተው ሊሆን ይችላል። ሥራው እንደቆመ አስበው ሊሆን ይችላል። ነገር ግን የኦሮሞ ሕዝብ ከመቼውም ጊዜ በበለጠ ጥልቅ እየቆፈረ፣ ከጭቆኞች የሚበልጡ ዘሮችን እየተከለ፣ እና ለብዙ ሺህ ዓመታት የሚቆይ ብሔራዊ ማንነት እየገነባ ነው።
ያልታየው ሥራ አሁን ታይቷል። የተተከሉት ዘሮች እያበቡ ነው። በእሳት የተፈተነውና በትዕግሥት የተደቀነው ትግልም ወደ ፊት ይጓዛል—ቆራጭ፣ ወጥ፣ እና የማይሸነፍ።
ድል ለኦሮሞ ሕዝብ! 
Oromedia 