በዘመናዊ ፖለቲካ አስገራሚ ቲያትር ውስጥ፣ እንግዳ የሆኑ አጋሮች ይወጣሉ—ጊዜያዊ ጥምረት የተወለደው ከጋራ ራዕይ ሳይሆን ከጋራ ጥላቻ ነው

በአቶ ኢብሳ ናጋዎ

---

በዘመናዊ የፖለቲካ ታሪክ መዝገቦች ውስጥ፣ እንደ የቀኝ እና የግራ ፖለቲካ አክራሪዎች የፖለቲካ ጀልባ “ጥምቦ” አስደናቂ ክስተት ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። ይህ ጽምዶ እንግዳ መንገደኞችን የሚሸከም፣ አስቸጋሪ ውኃዎችን የሚጓዝ፣ እና በመጨረሻም በጀልባው ላይ ላሉት ሁሉ ወደ ጥሩ ቦታ የማያመራ መርከብ ነው።

---

እንግዳው ጥምረት

“በዘመናዊው የዓለም ፖለቲካ ከሚታዩ አስገራሚ ክስተቶች መካከል አንዱ፣ በመሠረታዊ የፖለቲካ ፍልስፍናቸው፣ በኢኮኖሚ ፖሊሲያቸውና በመንግሥት ሚና ላይ ፈጽሞ የሚቃረኑ ኃይሎች አንድን ‘የጋራ ጠላት’ በመለየት ለጊዜው የፖለቲካ ጥምረት ሲፈጥሩ መታየታቸው ነው።”

ይህ አዲስ ክስተት አይደለም፣ ነገር ግን በቅርብ ዓመታት ውስጥ እጅግ በግልፅ ታይቷል። ግራ እና ቀኝ፣ በተለምዶ በርዕዮተ ዓለም ትግል ውስጥ የተቆለፉት፣ ለአንድ የተወሰነ መሪ፣ መንግስት፣ ወይም የፖለቲካ አቅጣጫ ያላቸው ጥላቻ ልዩነቶቻቸውን እንደሚያሸንፍ ያገኛሉ። የጋራ ጠላትን ለማስወገድ ጊዜያዊ ጥምረት ይፈጥራሉ—ነገር ግን ከዚያ በኋላ ምን መሆን እንዳለበት ምንም ግልፅ ራዕይ ሳይኖራቸው።

“ይሁን እንጂ እንዲህ ዓይነቱ ጥምረት በጋራ ራዕይና በጋራ ፖለቲካዊ መርህ ላይ ሳይሆን በጋራ ጠላትነት ላይ የተመሠረተ ስለሆነ፣ ብዙ ጊዜ ዘላቂነት አይኖረውም።”

ይህ የእነዚህ ጥምረቶች ገዳይ ጉድለት ነው። እነሱ የምቾት ጥምረት እንጂ የእምነት ጥምረት አይደሉም። ማፍረስ ይችላሉ፣ ግን መገንባት አይችሉም። መቃወም ይችላሉ፣ ግን ማቅረብ አይችሉም። በጥላት አንድ መሆን ይችላሉ፣ ግን በሰላም ማስተዳደር አይችሉም።

---

የኢትዮጵያ የራሱ ተሞክሮ

“የዓለምም ሆነ የኢትዮጵያ የፖለቲካ ታሪክ ይህን የሚያረጋግጡ በርካታ ምሳሌዎችን ያቀርባል።”

በቅርብ ዓመታት ውስጥ ኢትዮጵያ ይህንን ክስተት በግልፅ አይታለች። በፌዴራል መንግስት እና በወያኔ መካከል የተካሄደው ጦርነት እና በዙሪያው የተፈጠሩት ጥምረት በሀገሪቱ ታሪክ ውስጥ በጣም ያልተለመዱ የፖለቲካ ጋብቻዎችን ፈጥረዋል።

“በኢትዮጵያም በቅርብ ዓመታት ይህ አዝማሚያ በግልጽ ሁኔታ ታይቷል። በወያኔ ትንኮሳ በፌዴራል የኢትዮጵያ መንግሥትና በወያኔ መካከል የተካሄደው ጦርነትና የተፈጠሩትን ጥምረት የማይመሳሰል የፖለቲካ ጋብቻን መውሰድና መገምገም ይቻላል።”

ለአስርተ ዓመታት እርስ በርሳቸው የሚቃወሙ ቡድኖች—በርዕዮተ ዓለም፣ በፖለቲካ፣ አንዳንዴም በወታደራዊ—በአንድ ግጭት ላይ አንድ ላይ ሆነው አግኝተዋል። የወያኔን ከስልጣን ለማስወገድ የጋራ ግብ ስለኢትዮጵያ የፖለቲካ የወደፊት ጊዜ መሰረታዊ አለመግባባቶችን የሚሸፍን ጊዜያዊ አንድነት ፈጠረ።

---

በኦሮሞ ጥቅም ላይ ያለው ኢ-ቅዱስ ጥምረት

“በኦሮሞ ሕዝብ፣ በአማራ፣ በትግራይና በኢትዮጵያ ሕዝብ ስም የአዞ እንባ የሚያፈሱ የቀኝና የግራ ክንፍ አክራሪ ኃይሎች የፈጠሩት ኢ-ቅዱስ ጥምረት ምንም ያህል ቢጠናከርም፣ የኦሮሞ ሕዝብ በረጅም ትግልና በብዙ ዓመታት መስዋዕትነት ያገኘውን ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ሕጋዊ መብት በቀላሉ አሳልፎ አይሰጥም።”

ይህ የነጸብራቁ ማዕከላዊ ማስጠንቀቂያ ነው፡ ለትውልዶች መብቶቻቸውን ለማስጠበቅ የታገሉት የኦሮሞ ህዝብ፣ ለኦሮሞ መናገር ይገባል ለሚሉ የምቾት ጥምረት ሊሰጥ አይችልም—ያ ጥምረት ለኦሮሞ መናገር ይገባል ቢናገርም ባይናገርም።

“ነገሩ የህልውና ጉዳዩም እየሆነ ነው። የተገኘውም ድል በጊዜያዊ የፖለቲካ ግፊት ወይም በውሸት ፕሮፓጋንዳ ብዛት ሊነጠቅ የሚችል ጉዳይም አይደለም።”

የኦሮሞ ትግል ማለፍ ያልሆነ ወይም ጊዜያዊ የፖለቲካ ማሰባሰብ አይደለም። ለአስርተ ዓመታት ጭቆናን፣ መግዛትን፣ እና መገለልን የተቋቋመ ጥልቅ፣ ዘላቂ፣ እና መርሃዊ እንቅስቃሴ ነው። የኦሮሞ ትግል ወደ ፊት መሄዱን በማያውቅ ጥምረት ሊበላሽ አይችልም።

---

የአንዳንድ ኦሮሞዎች ዕውርነት

“በኢትዮጵያ ውስጥ የኦሮሞ ሕዝብ ትግል እየተጠናከረ እና አንዳንድ ድሎችን እያስመዘገበ ስመጣ የኦሮሞ ጥላቻ በተደራጀ የፖለቲካ አጀንዳ መልክ ለረጅም ጊዜ ሲገነባ መቆየቱን ማየት ያልቻሉ ወይም ማመን የማይፈልጉ አንዳንድ የኦሮሞ ግለሰቦችና ቡድኖች፣ ዛሬም በለውጡ አራማጅ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድ ላይ የሚካሄደው የተጋነነ የፖለቲካ ጥላቻ፣ የስም ማጥፋትና የተቀናጀ የበሬ ወለደ ፕሮፓጋንዳ በመጨረሻ ዒላማው ዶ/ር አብይ ብቻ ሳይሆን ኦሮሞውን በአጠቃላይ መሆኑን ለመገንዘብ አልቻሉም።”

ይህ አንዳንድ ኦሮሞዎች ለመጋፈጥ ደፋር ያልነበሩት አሳዛኝ እውነት ነው። በጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድ ላይ የሚደረገው ዘመቻ በአንድ ግለሰብ ላይ የግል በቀል ብቻ አይደለም። በኦሮሞ አመራር፣ በኦሮሞ ጥቅሞች፣ እና በኦሮሞ ምኞቶች ላይ ጥቃት ነው። አንዳንድ ኦሮሞዎች በዚህ ዘመቻ ውስጥ መሳተፋቸው ወይም በፊቱ ዝም ማለታቸው የኦሮሞ ጉዳይ ክህደት ነው።

“ለምን እንደዚህ ሆነ የሚለውን ጥያቄ የሚመልሱት ራሳቸው እነሱ ብቻ ናቸው።”

ነጸብራቁ ይህንን ጥያቄ በአየር ላይ ትቶታል፣ ለራስ መመርመር ጋብዟል። ለምን አንዳንድ ኦሮሞዎች የኦሮሞን መብቶች ከሚቃወሙት ጋር ኃይላቸውን ተቀላቀሉ? ለምን የፀረ-ኦሮሞ ንግግር አደገኛ ደረጃ ላይ በደረሰ ጊዜ አንዳንዶቹ ዝም አሉ? ለምን አንድ ኦሮሞ መሪ ላይ የሚደረገው ጥቃት በሁሉም ኦሮሞዎች ላይ ጥቃት መሆኑን ለማየት አንዳንዶቹ አልቻሉም?

---

የዋሽንግተን መግለጫ እና ውጤቱ

“ሁላችንም የማንረሳው አንድ ጉዳይና ትልቅ አቅ አለ። በዋሽንግተን የተነበበው የዓለም አቀፍ የፋኖ ‘ምሁራን’ መግለጫ፣ ‘ጋሎችን ወደ ማዳጋስካር እንመልሳለን’ የሚል አደገኛ ንግግር ነበር። እስካሁንም በመሃይማኑ ፋኖ እየተስተጋባ ይገኛል።”

ይህ በውስጡ ያለውን አደጋ የሚያስታውስ ነገር ነው። እየተዘራው ያለው የፀረ-ኦሮሞ ንግግር ምንም ጉዳት የሌለው አይደለም—በእውነተኛ ዓለም ውጤቶች አሉት። ንጹህ ኦሮሞዎች ተጠቂ፣ ጥቃት ደርሶባቸዋል፣ እና ተገድለዋል። የጥላቻ ቃላቶች የጥቃት ተግባራት ሆነዋል።

“እውነተኛ ነው።”

ነጸብራቁ የዚህን ጥቃት እውነት በግልፅ ይገልፃል።

“የሚያሳዝነው ግን እራሳቸውን ‘የነፃነት ታጋዮች’ነን በሚሉ አንዳንድ ኃይሎች ይህንን ጉዳይ በዝምታ መሸፈናቸው ወይም ማለፋቸው ነው። ይህ ዝምታ በራሱ ትልቅ የፖለቲካ መልዕክት አለው።”

እራሳቸውን የነጻነት ተዋጊዎች ነን የሚሉት ዝምታ ሰሚ ነው። ራሳቸውን የነጻነት ሻምፒዮኖች አድርገው የሚያቀርቡት በኦሮሞ ላይ የሚደርሰውን ጥቃት ለማውገዝ ፈቃደኛ ባለመሆናቸው እውነተኛ ቅድሚያ የሚሰጡትን ያሳያሉ። ዝምታቸው ገለልተኝነት አይደለም—አጋዥነት ነው።

---

የተመረዘው ጀልባ

“በዚህ ምክንያትም አንዳንድ የኦሮሞ ፖለቲከኞችና አቀንቃኞች የራሳቸውን የፖለቲካ አቅጣጫ በማጣት፣ ከአማራ አክራሪ አሃዳዊ ቀኝ ጽንፈኞች ጋር በአንድ የፖለቲካ ጀልባ (ጽምዶ) ውስጥ ሳይሰማቸው ተገኝተዋል።”

ይህ ምናልባት በነጸብራቁ ውስጥ በጣም አሳሳቢ ትችት ነው፡ አንዳንድ ኦሮሞዎች መንገዳቸውን አጥተዋል። የኦሮሞ ነጻነት መርሆችን ትተው በታሪካዊ መልኩ የኦሮሞን መብቶች ከተቃወሙት እና አሁንም ከሚቃወሙት ጋር ኃይላቸውን ተቀላቅለዋል።

“ይህ ድርጊት ከኦሮሞ ሕዝብ የጋራ ጥቅምና ፖሊቲካዊ ፍላጎት ጋር የሚጋጭ በመሆኑ፣ ለትውልድ የሚያስተምር የፖለቲካ ትምህርትና የታሪክ ማስጠንቀቂያ ሆኖ ሊታወስ ይገባል።”

ይህ ወደ ኦሮሞ ፖለቲካ ተዋናዮች ግልፅ ጥሪ ነው፡ እናንተ ማን እንደሆናችሁ፣ ምን እንደምትቆሙ፣ እና እውነተኛ አጋሮቻችሁ እና ጠላቶቻችሁ ማን እንደሆኑ ወቅታችሁ። መስመሮች በግልፅ መሳል አለባቸው። የኦሮሞ ህዝብ ህልውና አደጋ ላይ በሚሆንበት ጊዜ አሻሚነት ቦታ የለውም።

---

ጀልባውን ለመተው ጥሪ

“በዚህ በጅምላ ኦሮሞ ጥላቻ ላይ በተመሰረተ የፖለቲካ ፕሮፓጋንዳ ውስጥ ራሳችሁን ካገኛችሁ፣ ከዚህ የጥፋት የፖለቲካ ጀልባ (ጽምዶ) ራሳችሁን ማራቅ ይገባችኋል።”

ይህ የመምረጥ ጥሪ ነው። የጥላቻ ጥምረትን ትተው ወደ ፍትህ፣ ራስን በራስ መወሰን፣ እና አንድነት መርሆች ለመመለስ ጥሪ ነው። የጽንፈኝነት መንገድ ወደ ምንም ጥሩ ነገር እንደማያመራ ለመገንዘብ ጥሪ ነው።

“ዛሬም ከዚህ አክራሪ የፖለቲካ አቅጣጫ ለመራቅ ዘግይቶ አይደለም፤ የሚበጀውም ይህን ማቆም ነው።”

አሁንም ለመመለስ ጊዜ አለ። አሁንም የውይይት፣ የጋራ መከባበር፣ እና የሰላማዊ የፖለቲካ ውድድር መንገድን ለመምረጥ ጊዜ አለ። አሁንም ከማፍረስ ይልቅ ለመገንባት ጊዜ አለ።

---

የውጭ ኃይሎች ሚና

“በመጨረሻም፣ ይህ የጽንፈኝነት የፖለቲካና የጦርነት ‘ጽምዶ’ የውስጥ ችግር ብቻ ሳይሆን፣ የውጭ ኃይሎች ፍላጎትና የውክልና ጦርነትም መሳሪያ ሊሆን የሚችልና የታለመለትም ይህ በመሆኑ፣ ለኦሮሞ፣ ለአማራ፣ ለትግራይና ለሌሎች ብሔር ብሔረሰቦችም ሆነ ለኢትዮጵያ ሕዝብ በአጠቃላይ ዘላቂ ጥቅም አያመጣም።”

ነጸብራቁ “ጽምዶ”ን የሚያንቀሳቅሱት ኃይሎች የውስጥ ብቻ እንዳልሆኑ ይገነዘባል። የውጭ ተዋናዮች በኢትዮጵያ የፖለቲካ መልክዓ ምድር ውስጥ የራሳቸው ፍላጎቶች አሏቸው። ክፍፍሎችን ለመጠቀም፣ ሀገሪቱን ለማዳከም፣ እና የራሳቸውን አጀንዳዎች ለማሳደግ ይፈልጋሉ። ጽምዶ የኢትዮጵያን ህዝብ ፍላጎት ሳይሆን የራሳቸውን ፍላጎት ያገለግላል።

“ስለዚህ ይህ የጥላቻ፣ የክፍፍልና የጽንፈኝነት ፖለቲካን በመተው ወደ ውይይት፣ መተማመንና ሰላማዊ የፖለቲካ ውድድር መመለስ ለሁሉም የሚበጅ መንገድ ነው ብዬ አምናለሁ።”

ይህ የተስፋ ራዕይ ነው፡ ልዩነቶችን ለማፍታረት ፖለቲካን እንደ መሳሪያ መመለስ፣ ጠላቶችን ለማጥፋት መሳሪያ አይደለም። ውይይት እና መተማመን ይቻላል ወደሚለው እምነት መመለስ። የኢትዮጵያ የወደፊት ጊዜ የሚገነባው እንጂ የማይፈራረስበት እምነት ነው።

---

ወደ ፊት ያለው መንገድ

“የኢትዮጵያ የወደፊት ዕጣ ፈንታ በጥላቻ ላይ በተመሠረተ ጥምረት ውስጥ አይገኝም። የሀገሪቱ ዘላቂ ሰላም፣ መረጋጋትና ዴሞክራሲያዊ የሂደት ዕድገት ሊረጋገጥ የሚችለው በሕገ መንግሥት የበላይነት፣ በሕግ የበላይነት፣ በመከባበር፣ በእውነተኛ ዴሞክራሲያዊ ውይይትና በጋራ ብሔራዊ ራዕይ ላይ ሲመሠረት ብቻ ነው።”

ይህ የመልዕክቱ ልብ ነው፡ የወደፊት ጊዜ የሚገባው ለሚጠሉት ሳይሆን ለሚገነቡት ነው። ለሚከፋፍሉት ሳይሆን ለሚያንደኑት ነው። ለሚያጠፉት ሳይሆን ለሚፈጥሩት ነው።

“አንድ እውነት ግን ግልጽ ነው፤ በጥላቻ ላይ የተመሰረተ የፖለቲካ ጥምረት መንግሥትን ሊለውጥ ይችል ይይሆናል፤ ሀገርን ግን ሊገነባ አይችልም።”

ይህ ጥልቅ ግንዛቤ ነው። ጽምዶ በቅጽበት ግቡ ሊሳካ ይችላል—የአንድ የተወሰነ መሪ መወገድ ወይም የአንድ የተወሰነ መንግስት መጣል። ነገር ግን ከዚያ በኋላ ምን? ለወደፊት ምን ራዕይ ያቀርባል? ምን መርሆች ይመራሉ? በምን መሠረት ላይ ይገነባል?

መልሱ ምንም የለም። በጥላቻ ላይ ብቻ የተመሰረተ ጥምረት ማጥፋት ብቻ ይችላል፤ መፍጠር አይችልም። ማፍረስ ይችላል፤ መገንባት አይችልም። መቃወም ይችላል፤ ማስተዳደር አይችልም።

---

መደምደሚያ፡ መወሰን ያለበት ምርጫ

ጽምዶ የተባለው የፖለቲካ ጀልባ አደገኛ መርከብ ነው። መንገዳቸውን ያጡትን፣ ጥላቻን ከመርህ ጋር ያመቻቹትን፣ የፍትህ ትግልን በመበቀል ቀላል መንገድ የተዉትን ይሸከማል።

ግን ሌላ መንገድ አለ። የውይይት፣ የመተማመን፣ እና የሰላማዊ የፖለቲካ ውድድር መንገድ። ከማፍረስ ይልቅ የሚገነባው መንገድ። ከማከፋፈል ይልቅ የሚያንድነው መንገድ። ወደ ዘላቂ ሰላም፣ መረጋጋት፣ እና ዴሞክራሲ የሚመራው መንገድ።

ምርጫው ግልፅ ነው። የመምረጥ ጊዜው አሁን ነው።

---

“በጥላቻ ላይ የተመሰረተ የፖለቲካ ጥምረት መንግሥትን ሊለውጥ ይችል ይይሆናል፤ ሀገርን ግን ሊገነባ አይችልም።”

ለመገንባት እንምረጥ። ለመአደን እንምረጥ። የሰላም፣ የፍትህ፣ እና የጋራ ብሔራዊ ራዕይ መንገድን እንምረጥ።

ሁላችንም ትክክለኛውን ምርጫ እንምረጥ።

---

*ከላይ ያለው የፌቸር ጽሁፍ የተመሰረተው በአቶ ኢብሳ ናጋዎ ግላዊ አስተሳሰብ ላይ ነው።

አንድ ሀገር ያለፈ ታሪኳን በሐቀኝነት መጋፈጥ ፈቃደኛ ባልሆነች ጊዜ ወደ ፊት መራመድ አትችልም። ያልተገነዘቡት የታሪክ ቁስሎች እስኪፈወሱ ድረስ የሚቆዩ አይደሉም—ያባብሳሉ።

---

በባህሎች እና በአህጉራት ላይ፣ በትውልዶች እና በሥልጣኔዎች ውስጥ የሚያስተጋባ ጥልቅ እውነት አለ፡ ያለፈ ታሪኩን ለመጋፈጥ ፈቃደኛ ያልሆነ ማህበረሰብ ስህተቶቹን እንደገና እንዲደግም ተፈርዶበታል። ያልተገነዘቡት ቁስሎች አይፈወሱም—ያባብሳሉ። ያልተነገሩት ታሪኮች አይጠፉም—ያስጨንቃሉ። ያልተፈቱት ፍትህ መዛባቶች አይጠፉም—ይቀጥላሉ።

ለኦሮሚያ፣ የእውነት መናገር አስፈላጊነት የቅንጦት ጉዳይ አይደለም። አስፈላጊነት ነው። ፍትሃዊ እና እኩል የሆነ የወደፊት ጊዜ መገንባት ያለበት መሠረት ነው።

---

ታላቁ ዝምታ

ብዙ ኦሮሞዎች የቅኝ ግዛት ሙሉ ታሪክ ተምረው አያውቁም።

ይህ በአጋጣሚ አይደለም። ሆን ተብሎ የተደረገ ምርጫ ነው—የኦሮሞ ህዝብ ቀጣይ መገዛት ተጠቃሚ ለሆኑት ፍላጎቶች የሚያገለግል ስልታዊ መሰረዝ ነው።

ትውልዶች ኦሮሞ ልጆች ታሪካቸውን የሚማሩት በቅኝ ገዢው እይታ ነው። ተጎጂዎቹን እያለቀሱ አሸናፊዎችን እንዲያከብሩ ተምረዋል። ተቃዋሚዎችን ሳያውቁ የንጉሠ ነገሥትና የጄኔራሎች ስሞችን ተምረዋል። የእነዚያ ጦርነቶች ሰብአዊ ዋጋ በጭራሽ ሳይረዱ የጦርነቶችን ቀናት በልባቸው ገምተዋል።

የቅኝ ግዛት ታሪክ የራቀ የአካዳሚክ ትምህርት አይደለም። ኦሮሚያ ዛሬ እንዴት እንደሆነች ታሪክ ነው። አያቶቻችን አያቶች መሬታቸውን፣ ነጻነታቸውን፣ እና የህይወት መንገዳቸውን እንዴት እንዳጡ ታሪክ ነው። የህብረተሰባችን ዋና ህንፃ እንዴት እንደተቀደደ እና በሌሎች ንድፎች መሰረት እንደገና እንደተሸመነ ታሪክ ነው።

---

ያልተማሩት ትምህርቶች

በኦሮሞ ታሪካዊ ትምህርት ውስጥ ያሉት ክፍተቶች ሰፊ እና ጉልህ ናቸው። ምን እንዳልተማረ አስቡት፡

የድንበር ጥቃት፡ በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ኦሮሚያን ያጠለቀላት የድል ጦርነቶች ቀስቃሽ መስፋፋት አልነበሩም—በታሪክ ውስጥ በማይታመን ሁኔታ ላይ በጭፍጨፋ፣ በመፈናቀል፣ እና በጥፋት ምልክት የተደረጉ የጭካኔ የመገዛት ዘመቻዎች ነበሩ። የተቃጠሉ መንደሮች፣ የተበተኑ ቤተሰቦች፣ እና የጠፉ ማህበረሰቦች ታሪኮች ስልታዊ በሆነ መንገድ ዝም ተደርገዋል።

የተዘረፈ መሬት እና ባህል፡ የኦሮሚያ መሬት ወደ አሁኑ አቀማመጥ የመጣው በሰላማዊ ድርድር አይደለም። ተወስዷል—በጥንካሬ፣ በማታለል፣ የኦሮሞ ህዝብን ምድራዊ መብትም ሆነ ሰብአዊነት የማያውቁ የባዕድ የህግ ስርዓቶችን በማስገደድ። ከመሬቱ ጋር፣ ባህሉ ጥቃት ደርሶበታል—ቋንቋው ተከልክሏል፣ ባህሎቹ ተጨቁነዋል፣ ማንነቱ ተክዷል።

ቅኝ ግዛቱ፡ የኦሮሞ ቅኝ ግዛት ልዩ እና ብዙ ጊዜ የሚሳሳትበት ክስተት ነው። ከባህር ማዶ ድል አልነበረም፣ ነገር ግን ከአህጉሩ ውስጥ—አንድ አፍሪካዊ ኢምፓየር ሌሎች አፍሪካዊ ህዝቦችን በማስገዛት ራሱን መገንባት። ይህ የውስጥ ቅኝ ግዛት በተለይ አደገኛ ሆኗል ምክንያቱም ተክዷል፣ ተቀልሏል፣ እና “ብሄራዊ አንድነት” ተብሎ እንኳን ተከብሯል።

የተገለሉ ትውልዶች፡ ሁሉም ኦሮሞዎች ቅኝ ግዛትን በተመሳሳይ መንገድ አልተሞክሩም። አንዳንዶች ተፈናቅለዋል፤ ሌሎች ተግዘዋል። አንዳንዶች ተገድለዋል፤ ሌሎች በባርነት ተይዘዋል። ነገር ግን ትውልዶች ኦሮሞዎች በዚህ ስርዓት ጥላ ስር ኖረዋል—ዕድላቸው የተገደበ፣ ድምፃቸው የተረፈ፣ አቅማቸው ያልተሳካ።

የኦሮሞን ህይወት የተቆጣጠሩ ህጎች፡ የቅኝ ግዛት ህጋዊ እና አስተዳደራዊ መዋቅሮች ገለልተኛ መሳሪያዎች አልነበሩም—የቁጥጥር መሳሪያዎች ነበሩ። ከግዴታ የጉልበት ስርዓቶች እስከ የመሬት አጠቃቀም ስርዓቶች፣ ከእንቅስቃሴ ገደቦች እስከ የባህል አገላለጽ ክልከላዎች፣ የኢትዮጵያ ኢምፓየር ህጎች የኦሮሞን መገዛት ለማስቀጠል ተዘጋጅተው ነበር።

---

ያለፈው ታሪክ አልሆነም

እነዚያ ክስተቶች ከአሁኑ የተለዩ አይደሉም። ተጽዕኖዎቻቸው ዛሬም በቤተሰቦች፣ በማህበረሰቦች፣ እና በተቋማት ውስጥ ይታያሉ።

የኦሮሚያ ቅኝ ግዛት በነጻነት ወይም በስምምነት መፈረም ያበቃ የታሪክ ምዕራፍ አይደለም። ተጽዕኖዎቹ በጊዜ ውስጥ እያንቀላፉ የኦሮሞ ህዝብ ህይወት ላይ በሁለቱም ግልፅ እና ስውር መንገዶች ተጽዕኖ ማሳደራቸውን ቀጥለዋል።

በቤተሰቦች ውስጥ፡ የቅኝ ግዛት ጉዳት በትውልዶች ተላልፏል። የመሬት መጥፋት፣ የቤተሰብ መለያየት፣ የባህል መጨቆን—እነዚህ ተሞክሮዎች በቤተሰብ ውስጥ በሚታዩ ችግሮች፣ በአእምሮ ጤና ተግዳሮቶች፣ እና በትውልድ ትውልድ ጉዳት ማስተላለፍ ውስጥ የሚታዩ የስቃይ ቅጦችን ፈጥረዋል።

በማህበረሰቦች ውስጥ፡ በቅኝ ግዛት የተፈጠሩት ክፍፍሎች በኦሮሞ ማህበረሰቦች ማህበራዊ ገጽታ ላይ ቀጥለዋል። የከፋፍል እና ግዛት ፖሊሲዎች፣ አንዳንድ ኦሮሞዎችን በሌሎች ላይ ማስተባበር፣ ለቅኝ ገዢው የሚያገለግሉ ተዋረዶችን መፍጠር—እነዚህ ኦሮሞዎች እርስ በርሳቸው እንዴት እንደሚዛመዱ ተጽዕኖ ማሳደራቸውን ቀጥለዋል።

በተቋማት ውስጥ፡ በኦሮሚያ ላይ የተጫኑት የቅኝ ግዛት መዋቅሮች አልጠፉም። ተለውጠዋል፣ እንደገና ጥቅም ላይ ውለዋል፣ እና እንደገና ተሰይመዋል፣ ነገር ግን አሁንም አሉ—የህግ ስርዓቶቹ፣ የአስተዳደር ማዕቀፎቹ፣ የትምህርት ተቋማቱ፣ የኢኮኖሚ መዋቅሮቹ። የቅኝ ግዛት አመጣጣቸውን ቅድሚያዎች እና የስልጣን ተለዋዋጭነት ማንፀባረቃቸውን ቀጥለዋል።

---

የእውነት መናገር ኃይል

የኦሮሞ እውነት መናገር ኦሮሚያ ሀገር እንደሆነች የጋራ ግንዛቤ ይፈጥራል።

እውነት መናገር ስለ ጥፋተኝነት መመደብ ወይም በቅሬታዎች ላይ ማሰላሰል አይደለም። ፍትሃዊ የወደፊት ጊዜ ሊገነባበት የሚችልበት የጋራ የመረዳት መሠረት መፍጠር ነው። የኦሮሞ ህዝብ የራሱን ታሪክ እንዲረዳ እና የራሱን እጣ ፈንታ እንዲቀርፅ የሚያስፈልጉትን መሳሪያዎች መስጠት ነው።

የኦሮሞ ድምፆች በእኛ ፋንታ ታሪካችን ከመብራራት ይልቅ እንዲሰሙ ያደርጋል።

ለረጅም ጊዜ የኦሮሚያ ታሪክ በሌሎች ተነግሯል—ድርጊቶቻቸውን ባጸደቁ አሸናፊዎች፣ ወንጀሎቻቸውን በካዱ መንግስታት፣ ኦሮሞን ከምቹ ርቀት ባጠኑ ምሁራን። የኦሮሞ እውነት መናገር ትረካውን ይመልሳል። የኦሮሞ ህዝብ የራሱን ታሪክ፣ በራሱ ቃላት፣ ከራሱ እይታ የመናገር እድል ይሰጣል።

ይህ የጥቃት ተግባር አይደለም—የነጻነት ተግባር ነው።

---

ከመረዳት ወደ ተግባር

ስለ ያለፈው መኖር አይደለም። ኦሮሚያ ፍትሃዊ የወደፊት ጊዜ መገንባት እንድትችል ያለፈውን መረዳት ነው።

እውነት መናገር በቅሬታዎች ላይ ማሰላሰል ወይም ቂም ማፍራት አይደለም። አዲስ ማህበረሰብ ሊገነባበት የሚችልበትን መሬት ማጽዳት ነው። ህንፃ በውሸት መሠረት ላይ ሊገነባ እንደማይችል፣ ፍትሃዊ ማህበረሰብ በታሪክ መካድ ላይ ሊገነባ አይችልም።

ፍትሃዊ የወደፊት ጊዜ ለመገንባት፣ ኦሮሚያ መረዳት አለባት፡

• መሬቱ እንዴት እንደተወሰደ
• ህዝቡ እንዴት እንደተከፋፈለ
• ባህሉ እንዴት እንደተጨቆነ
• ተቋማቱ እንዴት እንደተነደፉ
• ቁስሎቹ እንዴት እንደተደረሱ

በዚህ ግንዛቤ ብቻ የፈውስ ስራ በእውነት ሊጀምር ይችላል። በዚህ እውቀት ብቻ የፍትህ መዛባት ዑደት ሊሰበር ይችላል።

---

የሞራል ግዴታ

የማታውቀውን ነገር መፈወስ አትችልም።

ይህ ምናልባት ከሁሉም እውነታዎች የበለጠ ጥልቅ ነው። መካድ ፈውስ አይደለም—የእስር አይነት ነው። ያለፈውን ለመገነዘብ ፈቃደኛ ባለመሆን፣ በቅጦቹ ውስጥ ተይዘን እንቀራለን። ቁስሎቹን በመካድ፣ ህክምናቸውን እንከላከላለን። ታሪኮቹን በማጥፋት፣ ስቃዩን እናስቀጥላለን።

ለኦሮሚያ፣ የቅኝ ግዛት ታሪክን ለመገነዘብ ፈቃደኛ አለመሆን ከፍተኛ ዋጋ አስከፍሏል። አጥፊዎቹ ተጠያቂ እንዳይሆኑ ፈቅዷል። ተጎጂዎቹ የሚገባቸውን እውቅና እንዳያገኙ ከልክሏል። እውነቱ በሚነገርበት ጊዜ ብቻ የሚቻለውን ፈውስ ከልክሏል።

የሞራል ግዴታው ግልፅ ነው፡ እውነቱ መነገር አለበት።

---

የእውነት መናገር ሂደት

የኦሮሞ እውነት መናገር ምን ይመስላል? እሱ ይሆናል፡

አጠቃላይ፡ የኦሮሞ ልምድን ሙሉ ወሰን ያካትታል—የድል ጦርነቶች፣ የመሬት መዘረፍ፣ የባህል መጨቆን፣ የህግ አድልዎ፣ የኢኮኖሚ ብዝበዛ።

ሁሉን አቀፍ፡ የኦሮሞ ድምፆችን እና እይታዎችን ያማከላል፣ በተለይም የተገለሉትን እና ተጋላጮቹን። ሁሉም ኦሮሞዎች ልምዳቸውን እና ጥበባቸውን ለመጋራት ቦታ ይፈጥራል።

ደፋር፡ አስቸጋሪ እውነቶችን ይጋፈጣል—አንዳንድ ኦሮሞዎች ከቅኝ ገዢው ጋር መተባበር፣ የተፈጠሩት እና የተበዘበዙት ክፍፍሎች፣ ተቃውሞን ያዳከሙት የውስጥ ግጭቶች።

ወደ ፊት የሚመለከት፡ ወደ ተሻለ የወደፊት ጊዜ መገንባት ያመራል—ካለፈው የሚማር እንጂ በሱ የማይታሰር፣ ቁስሎቹን የሚገነዘብ እንጂ ወደ ፈውስ የሚሰራ፣ የበቀል ዑደቶችን ሳያስቀጥል ፍትህ የሚፈልግ።

እውነተኛ፡ ስለተከሰተው እና አሁንም ስለሚከሰተው ሐቀኛ ነው። አያጸዳም፣ አያቀልም፣ አይክድም።

---

የኦሮሞ ጋዜጠኝነት ሚና

የኦሮሞ እውነት መናገር ስራ በኦሮሞ ጋዜጠኞች፣ ጸሃፊዎች፣ እና የታሪክ ምሁራን ተቀጥሏል። በአፋን ኦሮሞ ለማተም እስር መያዝን ከተደፈሩት ቀደምት አቅኚዎች እስከ ሙሉ የኦሮሞ ታሪክን የሚመዘግቡ ዘመናዊ ምሁራን ድረስ፣ የኦሮሞ እውነት ነጋሪዎች ታሪኩን በህይወት አስቀምጠዋል።

ባሪሳአ፣ የሮኦ፣ የኦሮሞ ነጻነት ድምፅ—እነዚህ እና ሌሎች በርካታ የኦሮሞ ሚዲያዎች የእውነት መናገር መሳሪያዎች ነበሩ፣ በጭቆና ጨለማ ውስጥ ብርሃን በማብራት፣ ድምፅ ለሌላቸው ድምፅ በመስጠት፣ እና የኦሮሞ ህዝብን ትውስታ በመጠበቅ።

የኦሮሞ ጋዜጠኝነት ዜና መዘገብ ብቻ አይደለም—እውነትን መናገር ነው። ሌሎች ሊያጠፉት የሚፈልጉትን ታሪክ መዘገብ፣ ሌሎች ሊያጠፉት የሚፈልጉትን ቃላት መናገር፣ እና ሌሎች ሊክዱት የሚፈልጉትን ልምዶች መመስከር ነው።

---

የእውነት ፈውስ ኃይል

እውነት መናገር በራሱ መጨረሻ አይደለም—መጀመሪያ ነው። በረጅሙ የፈውስ መንገድ ላይ አስፈላጊው የመጀመሪያ እርምጃ ነው።

የኦሮሞ ታሪክ በመጨረሻ ሲነገር—በሁሉም ውስብስብነቱ እና ስቃዩ—የበቀል ተግባር አይሆንም። የነጻነት ተግባር ይሆናል። የኦሮሞ ህዝብ የማይረዱትን ታሪክ የመሸከም ሸክም ነጻ ያደርጋል። የወደፊት ትውልዶችን ከሚስጥሮች እና ከውሸቶች ክብደት ነጻ ያደርጋል። ለእውነተኛ ፈውስ፣ ለእርቅ፣ እና ለፍትህ ሁኔታዎችን ይፈጥራል።

እውነት መናገር ቁስሎችን ክፍት ማድረግ አይደለም—በትክክል እንዲፈወሱ መፍቀድ ነው። በያለፈው ውስጥ መኖር አይደለም—በሱ የማይከበድ የወደፊት ጊዜ መገንባት ነው።

---

ለኦሮሞ ህዝብ ጥሪ

የእውነት መናገር ጥሪ ለተስፋ መቁረጥ ጥሪ አይደለም—ለድፍረት ጥሪ ነው። ለልጆቻችን እና የልጅ ልጆቻችን የተሻለ የወደፊት ጊዜ መገንባት እንድንችል የታሪካችንን አስቸጋሪ እውነቶች ለመጋፈጥ ጥሪ ነው።

ይህ የሚከተለውን ጥሪ ነው፡

• ተከልክሎ የነበረውን ታሪክ መማር
• የተጠፋውን እውነት መናገር
• የተገለሉትን ድምፆች ማዳመጥ
• የተረሱትን ታሪኮች ማስታወስ
• ችላ የተባሉትን ቁስሎች መፈወስ
• የእኛ የትውልድ መብት የሆነውን የወደፊት ጊዜ መገንባት

እውነቱ አሳዛኝ ሊሆን ይችላል፣ ግን ነጻ የሚያወጣም ነው። እውነቱ አስቸጋሪ ሊሆን ይችላል፣ ግን የሚፈውስም ነው። እውነቱ ሊቃወም ይችላል፣ ግን የማይቀርም ነው።

---

ለአለም አቀፍ ማህበረሰብ ጥሪ

የእውነት መናገር ግዴታ ከኦሮሚያ ያልፋል። አለም አቀፉ ማህበረሰብ የኦሮሞ እውነት መናገርን በመደገፍ፣ የቅኝ ግዛት ታሪክን በመገነዘብ፣ እና ወደ ፍትህ በመስራት ሚና አለው።

ይህ በውስጥ ጉዳዮች ውስጥ ጣልቃ መግባት አይደለም—ሁለንተናዊ የሰብአዊ መብቶችን፣ ክብርን፣ እና ፍትህን መርሆች ማስጠበቅ ነው። ያለፈው አላለፈም፣ የቅኝ ግዛት ተጽዕኖዎች እየተሰማቸው መሆኑን፣ እና ፍትህ ያለ እውነት ሊገኝ እንደማይችል መገነዘብ ነው።

ኦሮሚያ እንድትፈወስ እውነቱ መነገር አለበት። ኦሮሚያ ወደ ፊት እንድትራመድ ያለፈው መገነዘብ አለበት። ኦሮሚያ ነጻ እንድትሆን የቅኝ ግዛት ታሪክ መረዳት አለበት።

---

መደምደሚያ፡ ያልተጠናቀቀው ስራ

የኦሮሞ እውነት መናገር ስራ አልተጠናቀቀም። ዝምታን ለመስበር ደፋር በሆኑ፣ እውነቱን ለመናገር ሁሉንም ነገር ለአደጋ በተጋረጡ፣ ፍትህ በመጨረሻ እንደሚሰፍን ባመኑ ትውልዶች ቀጥሏል።

ዛሬ የምንቆመው እኛ ያንን ቅርስ ወራሾች ነን። ስራውን ማጠናቀቅ ያለብን እኛ ነን። እውነቱን መናገር ያለብን እኛ ነን።

ታሪካቸውን የሚያውቁ ልጆች—በቅኝ ገዢዎች የተጣራውን ስሪት ሳይሆን ሙሉውን፣ ውስብስብ፣ አሳዛኝ፣ እና ውብ እውነቱን—ለሚያውቁ ልጆች። እንዴት እንደተከፋፈሉ እና እንዴት ሊፈወሱ እንደሚችሉ በመጨረሻ ለሚረዱ ማህበረሰቦች። በፍትህ መሠረት እንደገና ሊመሠረቱ እና ሊገነቡ ለሚችሉ ተቋማት። ካለፈው የበለጠ ፍትሃዊ እና እኩል ሊሆን ለሚችል የወደፊት ጊዜ።

የማታውቀውን ነገር መፈወስ አትችልም።

እንገነዘብ። እንረዳ። እንፈወስ። እንገንባ።

---

“የኦሮሞ እውነት መናገር ኦሮሚያ ሀገር እንደሆነች የጋራ ግንዛቤ ይፈጥራል። ታሪካችን በእኛ ፋንታ ከመብራራት ይልቅ የኦሮሞ ድምፆች እንዲሰሙ ያደርጋል። ስለ ያለፈው መኖር አይደለም። ኦሮሚያ ፍትሃዊ የወደፊት ጊዜ መገንባት እንድትችል ያለፈውን መረዳት ነው።”

ስራው ይቀጥላል። እውነቱ ይነገራል። እና ኦሮሚያ ነጻ ትሆናለች።