ሀገር መገንባት፦ ወደ ነጻነትና አንድነት የሚወስደው ረጅሙ ጉዞ
በዳበሳ ዋቅጅራ
—
ሀገር መገንባት ቀላል ሥራ አይደለም። እርሱ ረጅም፣ አድካሚ ጉዞ ሲሆን የማያቋርጥ ቁርጠኝነትን፣ ከፍተኛ መስዋዕትነትንና የማይበገር መንፈስን ይጠይቃል። ሀገር መገንባት ማለት ዕውቀትን፣ ድፍረትንና ጽናትን ወደማይበጠስ ጨርቅ መሸመን ነው—ለማንኛውም ጠላት ፊት ለፊት ለመቆም የሚያስችል ጋሻ። እርሱ የባርነት ሰንሰለትን አለመቀበል፣ ከባርነት ለመውጣት በፍጥነት ማደራጀትና በብሔራዊ ነቅቶ መነሳት ውስጥ የየራሳችንን ሚና መገበር ነው። የባርነትን ቀንበር ያፈረሰና ከውስጧ የወጣች ማንኛዋም ብሔር ያለ ታጋሽ ትግል ነጻ የሆነች የለም።
ይህ እውነት በኦሮሚያ ልብ ውስጥ በጥልቅ ያስተጋባል።
የትግሉ ምንነት
በታሪክ ዘመናት ሁሉ ወደ ነጻነት የሚወስደው መንገድ እነዚያን መስገድ ፈቃደኛ ባልሆኑት ደም፣ ላብና እንባ ተዘርግቷል። ሀገር መገንባት መንገዶችን፣ ትምህርት ቤቶችን ወይም ሆስፒታሎችን ከመሥራት በላይ ነው—እነዚህ አስፈላጊ ቢሆኑም—እርሱ የጋራ ማንነትን፣ የጋራ ዓላማንና የተሻለ ነገ እንደሚቻል የሚያሳድር የማያወላውል እምነትን መገንባት ነው። ዕውቀትንና ድፍረትን ማዋሐድ፣ ተስፋን ወደ ንቁ ተቃውሞ መለወጥ፣ የሕዝብን ክብር ለማጉደል የሚፈልጉትን ኃይሎች ሁሉ መቋቋም ያስፈልጋል።
የጭቆናን እንግላ ያፈረሰች እያንዳንዷ ሀገር ይህንን ያደረገችው በንቃተ ምልከታ፣ በሆነ ሆነ በተዘጋጀና በተቀጠለ ትግል ነው። አጭር መንገድ የለም። የሚሰጥ ስጦታ የለም። ነጻነት፣ ታሪክ እንደሚያስተምረን፣ በፈቃድ አይሰጥም—የሚወሰድ ነው። የሚገኘው ለነጻነት ሙሉ ዋጋ ለመክፈል፣ መከራን ለመቋቋምና አስቸጋሪው ቢመስልም ወደፊት ለመገስገስ ባለን ፈቃድ ነው።
ወደ አንድነት ጥሪ
ኦሮሚያ የሁሉም ኦሮሞ ሕዝብ ናት—ይህ የማይካድ እውነት ነው። ነገር ግን መጠቀሚያ ብቻ በቂ አይደለም። በሕግ የራሳቸውን ነገር በትክክል ለመያዝ ኦሮሞ ሕዝቦች አንድ ሆነው መቆም አለባቸው። መለያየት የጨቋኝ መሣሪያ ነው፤ አንድነት የተጨቈኑት ጋሻ ነው። እጆች በጋራ ዓላማ ሲጣመሩ ነጻ ለመሆን የወሰነውን ሕዝብ መንፈስ የሚያፈርስ ኃይል የለም።
የነጻነት ትግል የተመልካች ስፖርት አይደለም። ከእያንዳንዱ የኦሮሚያ ወንድና ሴት ልጅ ንቁ ተሳትፎ ይጠይቃል። ልዩነቶችን ወደ ጎን በመተው፣ የውስጥ ግጭቶችን በማሸነፍና በአንድ ራዕይ ላይ መሰባሰብ ያስፈልጋል፦ ነጻ፣ የበለጸገችና ክብር ያላት ኦሮሚያ፣ በውስጧ እያንዳንዱ ዜጋ ሊያድግ የሚችልባት።
የነጻነት ዋጋ
የመጨረሻውን ዋጋ ያልከፈለች ነጻ ብሔር የለም። ነጻነት በዋጋ ይገኛል፣ ያ ዋጋም በጋራ መሸከም አለበት። ነጻነትን ተስፋ ማድረግ ብቻ አይበቃም፤ ለእርሱ መታገል ዝግጁ መሆን ይገባል። ትግሉ ለደካማ ልብ አይደለም፣ ወይም ምቾትን በነባር ሁኔታ ውስጥ ለሚፈልጉ አይደለም። እርሱ ለደፋሮች፣ ለቆራጦችና ለማያወላውሉት ነው።
ከፊት ያለው መንገድ ረጅምና በተለያዩ ፈተናዎች የተሞላ ነው። ሽንፈቶች፣ ተስፋ መቁረጦችና የመጠራጠር ጊዜያት ይኖራሉ። ነገር ግን ታሪክ የሚያሳየን እነዚያ የጸኑ፣ መከራ በገጠማቸው ጊዜ ሊተዉት ፈቃደኛ ያልሆኑት በመጨረሻ የሚያሸንፉት መሆኑን ነው። የኦሮሞ ሕዝብ በዚህ ትግል አንድ ሆኖ በመቆም ሁሉን ሊያገኝ ይችላል፤ ሊያጣውም የሚችለው ነገር የለም።
የመጨረሻው ድል
አንድነት ስልት ብቻ አይደለም—እርሱ የትግሉ መንፈስ ነው። የኦሮሞ ሕዝብ አንድ ሆኖ በቆመ ጊዜ፣ እጅ ለእጅ ተያይዘው፣ ትከሻ ለትከሻ ተጠግተው፣ ሊገታቸው የማይችል ኃይል ይሆናሉ። የጋራ ጥንካሬያቸው በጦር መሣሪያም ሆነ በሀብት ላይ አይደለም—ነገር ግን ለማሸነፍ ባላቸው የጋራ ቁርጠኝነት ላይ ነው።
ትግሉ ረጅም ነው፣ ፈተናዎቹም ትልቅ ናቸው። ነገር ግን የኦሮሞ ሕዝብ መንፈስ የማይበገር ነው። አንድነትን መሠረት አድርገው፣ ድፍረትን መሪ አድርገው፣ የነጻነት ሕልምንም ኢላማ አድርገው በእርግጠኝነት ያሸንፋሉ።
ኦሮሚያዉያን በእርግጠኝነት ያሸንፋሉ!
ኦሮሚያ የኦሮሞ እውነት መናገር ለምን ትፈልጋለች?
አንድ ሀገር ያለፈ ታሪኳን በሐቀኝነት መጋፈጥ ፈቃደኛ ባልሆነች ጊዜ ወደ ፊት መራመድ አትችልም። ያልተገነዘቡት የታሪክ ቁስሎች እስኪፈወሱ ድረስ የሚቆዩ አይደሉም—ያባብሳሉ።
በባህሎች እና በአህጉራት ላይ፣ በትውልዶች እና በሥልጣኔዎች ውስጥ የሚያስተጋባ ጥልቅ እውነት አለ፡ ያለፈ ታሪኩን ለመጋፈጥ ፈቃደኛ ያልሆነ ማህበረሰብ ስህተቶቹን እንደገና እንዲደግም ተፈርዶበታል። ያልተገነዘቡት ቁስሎች አይፈወሱም—ያባብሳሉ። ያልተነገሩት ታሪኮች አይጠፉም—ያስጨንቃሉ። ያልተፈቱት ፍትህ መዛባቶች አይጠፉም—ይቀጥላሉ።
ለኦሮሚያ፣ የእውነት መናገር አስፈላጊነት የቅንጦት ጉዳይ አይደለም። አስፈላጊነት ነው። ፍትሃዊ እና እኩል የሆነ የወደፊት ጊዜ መገንባት ያለበት መሠረት ነው።
ታላቁ ዝምታ
ብዙ ኦሮሞዎች የቅኝ ግዛት ሙሉ ታሪክ ተምረው አያውቁም።
ይህ በአጋጣሚ አይደለም። ሆን ተብሎ የተደረገ ምርጫ ነው—የኦሮሞ ህዝብ ቀጣይ መገዛት ተጠቃሚ ለሆኑት ፍላጎቶች የሚያገለግል ስልታዊ መሰረዝ ነው።
ትውልዶች ኦሮሞ ልጆች ታሪካቸውን የሚማሩት በቅኝ ገዢው እይታ ነው። ተጎጂዎቹን እያለቀሱ አሸናፊዎችን እንዲያከብሩ ተምረዋል። ተቃዋሚዎችን ሳያውቁ የንጉሠ ነገሥትና የጄኔራሎች ስሞችን ተምረዋል። የእነዚያ ጦርነቶች ሰብአዊ ዋጋ በጭራሽ ሳይረዱ የጦርነቶችን ቀናት በልባቸው ገምተዋል።
የቅኝ ግዛት ታሪክ የራቀ የአካዳሚክ ትምህርት አይደለም። ኦሮሚያ ዛሬ እንዴት እንደሆነች ታሪክ ነው። አያቶቻችን አያቶች መሬታቸውን፣ ነጻነታቸውን፣ እና የህይወት መንገዳቸውን እንዴት እንዳጡ ታሪክ ነው። የህብረተሰባችን ዋና ህንፃ እንዴት እንደተቀደደ እና በሌሎች ንድፎች መሰረት እንደገና እንደተሸመነ ታሪክ ነው።
ያልተማሩት ትምህርቶች
በኦሮሞ ታሪካዊ ትምህርት ውስጥ ያሉት ክፍተቶች ሰፊ እና ጉልህ ናቸው። ምን እንዳልተማረ አስቡት፡
የድንበር ጥቃት፡ በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ኦሮሚያን ያጠለቀላት የድል ጦርነቶች ቀስቃሽ መስፋፋት አልነበሩም—በታሪክ ውስጥ በማይታመን ሁኔታ ላይ በጭፍጨፋ፣ በመፈናቀል፣ እና በጥፋት ምልክት የተደረጉ የጭካኔ የመገዛት ዘመቻዎች ነበሩ። የተቃጠሉ መንደሮች፣ የተበተኑ ቤተሰቦች፣ እና የጠፉ ማህበረሰቦች ታሪኮች ስልታዊ በሆነ መንገድ ዝም ተደርገዋል።
የተዘረፈ መሬት እና ባህል፡ የኦሮሚያ መሬት ወደ አሁኑ አቀማመጥ የመጣው በሰላማዊ ድርድር አይደለም። ተወስዷል—በጥንካሬ፣ በማታለል፣ የኦሮሞ ህዝብን ምድራዊ መብትም ሆነ ሰብአዊነት የማያውቁ የባዕድ የህግ ስርዓቶችን በማስገደድ። ከመሬቱ ጋር፣ ባህሉ ጥቃት ደርሶበታል—ቋንቋው ተከልክሏል፣ ባህሎቹ ተጨቁነዋል፣ ማንነቱ ተክዷል።
ቅኝ ግዛቱ፡ የኦሮሞ ቅኝ ግዛት ልዩ እና ብዙ ጊዜ የሚሳሳትበት ክስተት ነው። ከባህር ማዶ ድል አልነበረም፣ ነገር ግን ከአህጉሩ ውስጥ—አንድ አፍሪካዊ ኢምፓየር ሌሎች አፍሪካዊ ህዝቦችን በማስገዛት ራሱን መገንባት። ይህ የውስጥ ቅኝ ግዛት በተለይ አደገኛ ሆኗል ምክንያቱም ተክዷል፣ ተቀልሏል፣ እና “ብሄራዊ አንድነት” ተብሎ እንኳን ተከብሯል።
የተገለሉ ትውልዶች፡ ሁሉም ኦሮሞዎች ቅኝ ግዛትን በተመሳሳይ መንገድ አልተሞክሩም። አንዳንዶች ተፈናቅለዋል፤ ሌሎች ተግዘዋል። አንዳንዶች ተገድለዋል፤ ሌሎች በባርነት ተይዘዋል። ነገር ግን ትውልዶች ኦሮሞዎች በዚህ ስርዓት ጥላ ስር ኖረዋል—ዕድላቸው የተገደበ፣ ድምፃቸው የተረፈ፣ አቅማቸው ያልተሳካ።
የኦሮሞን ህይወት የተቆጣጠሩ ህጎች፡ የቅኝ ግዛት ህጋዊ እና አስተዳደራዊ መዋቅሮች ገለልተኛ መሳሪያዎች አልነበሩም—የቁጥጥር መሳሪያዎች ነበሩ። ከግዴታ የጉልበት ስርዓቶች እስከ የመሬት አጠቃቀም ስርዓቶች፣ ከእንቅስቃሴ ገደቦች እስከ የባህል አገላለጽ ክልከላዎች፣ የኢትዮጵያ ኢምፓየር ህጎች የኦሮሞን መገዛት ለማስቀጠል ተዘጋጅተው ነበር።
ያለፈው ታሪክ አልሆነም
እነዚያ ክስተቶች ከአሁኑ የተለዩ አይደሉም። ተጽዕኖዎቻቸው ዛሬም በቤተሰቦች፣ በማህበረሰቦች፣ እና በተቋማት ውስጥ ይታያሉ።
የኦሮሚያ ቅኝ ግዛት በነጻነት ወይም በስምምነት መፈረም ያበቃ የታሪክ ምዕራፍ አይደለም። ተጽዕኖዎቹ በጊዜ ውስጥ እያንቀላፉ የኦሮሞ ህዝብ ህይወት ላይ በሁለቱም ግልፅ እና ስውር መንገዶች ተጽዕኖ ማሳደራቸውን ቀጥለዋል።
በቤተሰቦች ውስጥ፡ የቅኝ ግዛት ጉዳት በትውልዶች ተላልፏል። የመሬት መጥፋት፣ የቤተሰብ መለያየት፣ የባህል መጨቆን—እነዚህ ተሞክሮዎች በቤተሰብ ውስጥ በሚታዩ ችግሮች፣ በአእምሮ ጤና ተግዳሮቶች፣ እና በትውልድ ትውልድ ጉዳት ማስተላለፍ ውስጥ የሚታዩ የስቃይ ቅጦችን ፈጥረዋል።
በማህበረሰቦች ውስጥ፡ በቅኝ ግዛት የተፈጠሩት ክፍፍሎች በኦሮሞ ማህበረሰቦች ማህበራዊ ገጽታ ላይ ቀጥለዋል። የከፋፍል እና ግዛት ፖሊሲዎች፣ አንዳንድ ኦሮሞዎችን በሌሎች ላይ ማስተባበር፣ ለቅኝ ገዢው የሚያገለግሉ ተዋረዶችን መፍጠር—እነዚህ ኦሮሞዎች እርስ በርሳቸው እንዴት እንደሚዛመዱ ተጽዕኖ ማሳደራቸውን ቀጥለዋል።
በተቋማት ውስጥ፡ በኦሮሚያ ላይ የተጫኑት የቅኝ ግዛት መዋቅሮች አልጠፉም። ተለውጠዋል፣ እንደገና ጥቅም ላይ ውለዋል፣ እና እንደገና ተሰይመዋል፣ ነገር ግን አሁንም አሉ—የህግ ስርዓቶቹ፣ የአስተዳደር ማዕቀፎቹ፣ የትምህርት ተቋማቱ፣ የኢኮኖሚ መዋቅሮቹ። የቅኝ ግዛት አመጣጣቸውን ቅድሚያዎች እና የስልጣን ተለዋዋጭነት ማንፀባረቃቸውን ቀጥለዋል።
የእውነት መናገር ኃይል
የኦሮሞ እውነት መናገር ኦሮሚያ ሀገር እንደሆነች የጋራ ግንዛቤ ይፈጥራል።
እውነት መናገር ስለ ጥፋተኝነት መመደብ ወይም በቅሬታዎች ላይ ማሰላሰል አይደለም። ፍትሃዊ የወደፊት ጊዜ ሊገነባበት የሚችልበት የጋራ የመረዳት መሠረት መፍጠር ነው። የኦሮሞ ህዝብ የራሱን ታሪክ እንዲረዳ እና የራሱን እጣ ፈንታ እንዲቀርፅ የሚያስፈልጉትን መሳሪያዎች መስጠት ነው።
የኦሮሞ ድምፆች በእኛ ፋንታ ታሪካችን ከመብራራት ይልቅ እንዲሰሙ ያደርጋል።
ለረጅም ጊዜ የኦሮሚያ ታሪክ በሌሎች ተነግሯል—ድርጊቶቻቸውን ባጸደቁ አሸናፊዎች፣ ወንጀሎቻቸውን በካዱ መንግስታት፣ ኦሮሞን ከምቹ ርቀት ባጠኑ ምሁራን። የኦሮሞ እውነት መናገር ትረካውን ይመልሳል። የኦሮሞ ህዝብ የራሱን ታሪክ፣ በራሱ ቃላት፣ ከራሱ እይታ የመናገር እድል ይሰጣል።
ይህ የጥቃት ተግባር አይደለም—የነጻነት ተግባር ነው።
ከመረዳት ወደ ተግባር
ስለ ያለፈው መኖር አይደለም። ኦሮሚያ ፍትሃዊ የወደፊት ጊዜ መገንባት እንድትችል ያለፈውን መረዳት ነው።
እውነት መናገር በቅሬታዎች ላይ ማሰላሰል ወይም ቂም ማፍራት አይደለም። አዲስ ማህበረሰብ ሊገነባበት የሚችልበትን መሬት ማጽዳት ነው። ህንፃ በውሸት መሠረት ላይ ሊገነባ እንደማይችል፣ ፍትሃዊ ማህበረሰብ በታሪክ መካድ ላይ ሊገነባ አይችልም።
ፍትሃዊ የወደፊት ጊዜ ለመገንባት፣ ኦሮሚያ መረዳት አለባት፡
- መሬቱ እንዴት እንደተወሰደ
- ህዝቡ እንዴት እንደተከፋፈለ
- ባህሉ እንዴት እንደተጨቆነ
- ተቋማቱ እንዴት እንደተነደፉ
- ቁስሎቹ እንዴት እንደተደረሱ
በዚህ ግንዛቤ ብቻ የፈውስ ስራ በእውነት ሊጀምር ይችላል። በዚህ እውቀት ብቻ የፍትህ መዛባት ዑደት ሊሰበር ይችላል።
የሞራል ግዴታ
የማታውቀውን ነገር መፈወስ አትችልም።
ይህ ምናልባት ከሁሉም እውነታዎች የበለጠ ጥልቅ ነው። መካድ ፈውስ አይደለም—የእስር አይነት ነው። ያለፈውን ለመገነዘብ ፈቃደኛ ባለመሆን፣ በቅጦቹ ውስጥ ተይዘን እንቀራለን። ቁስሎቹን በመካድ፣ ህክምናቸውን እንከላከላለን። ታሪኮቹን በማጥፋት፣ ስቃዩን እናስቀጥላለን።
ለኦሮሚያ፣ የቅኝ ግዛት ታሪክን ለመገነዘብ ፈቃደኛ አለመሆን ከፍተኛ ዋጋ አስከፍሏል። አጥፊዎቹ ተጠያቂ እንዳይሆኑ ፈቅዷል። ተጎጂዎቹ የሚገባቸውን እውቅና እንዳያገኙ ከልክሏል። እውነቱ በሚነገርበት ጊዜ ብቻ የሚቻለውን ፈውስ ከልክሏል።
የሞራል ግዴታው ግልፅ ነው፡ እውነቱ መነገር አለበት።
የእውነት መናገር ሂደት
የኦሮሞ እውነት መናገር ምን ይመስላል? እሱ ይሆናል፡
አጠቃላይ፡ የኦሮሞ ልምድን ሙሉ ወሰን ያካትታል—የድል ጦርነቶች፣ የመሬት መዘረፍ፣ የባህል መጨቆን፣ የህግ አድልዎ፣ የኢኮኖሚ ብዝበዛ።
ሁሉን አቀፍ፡ የኦሮሞ ድምፆችን እና እይታዎችን ያማከላል፣ በተለይም የተገለሉትን እና ተጋላጮቹን። ሁሉም ኦሮሞዎች ልምዳቸውን እና ጥበባቸውን ለመጋራት ቦታ ይፈጥራል።
ደፋር፡ አስቸጋሪ እውነቶችን ይጋፈጣል—አንዳንድ ኦሮሞዎች ከቅኝ ገዢው ጋር መተባበር፣ የተፈጠሩት እና የተበዘበዙት ክፍፍሎች፣ ተቃውሞን ያዳከሙት የውስጥ ግጭቶች።
ወደ ፊት የሚመለከት፡ ወደ ተሻለ የወደፊት ጊዜ መገንባት ያመራል—ካለፈው የሚማር እንጂ በሱ የማይታሰር፣ ቁስሎቹን የሚገነዘብ እንጂ ወደ ፈውስ የሚሰራ፣ የበቀል ዑደቶችን ሳያስቀጥል ፍትህ የሚፈልግ።
እውነተኛ፡ ስለተከሰተው እና አሁንም ስለሚከሰተው ሐቀኛ ነው። አያጸዳም፣ አያቀልም፣ አይክድም።
የኦሮሞ ጋዜጠኝነት ሚና
የኦሮሞ እውነት መናገር ስራ በኦሮሞ ጋዜጠኞች፣ ጸሃፊዎች፣ እና የታሪክ ምሁራን ተቀጥሏል። በአፋን ኦሮሞ ለማተም እስር መያዝን ከተደፈሩት ቀደምት አቅኚዎች እስከ ሙሉ የኦሮሞ ታሪክን የሚመዘግቡ ዘመናዊ ምሁራን ድረስ፣ የኦሮሞ እውነት ነጋሪዎች ታሪኩን በህይወት አስቀምጠዋል።
ባሪሳአ፣ የሮኦ፣ የኦሮሞ ነጻነት ድምፅ—እነዚህ እና ሌሎች በርካታ የኦሮሞ ሚዲያዎች የእውነት መናገር መሳሪያዎች ነበሩ፣ በጭቆና ጨለማ ውስጥ ብርሃን በማብራት፣ ድምፅ ለሌላቸው ድምፅ በመስጠት፣ እና የኦሮሞ ህዝብን ትውስታ በመጠበቅ።
የኦሮሞ ጋዜጠኝነት ዜና መዘገብ ብቻ አይደለም—እውነትን መናገር ነው። ሌሎች ሊያጠፉት የሚፈልጉትን ታሪክ መዘገብ፣ ሌሎች ሊያጠፉት የሚፈልጉትን ቃላት መናገር፣ እና ሌሎች ሊክዱት የሚፈልጉትን ልምዶች መመስከር ነው።
የእውነት ፈውስ ኃይል
እውነት መናገር በራሱ መጨረሻ አይደለም—መጀመሪያ ነው። በረጅሙ የፈውስ መንገድ ላይ አስፈላጊው የመጀመሪያ እርምጃ ነው።
የኦሮሞ ታሪክ በመጨረሻ ሲነገር—በሁሉም ውስብስብነቱ እና ስቃዩ—የበቀል ተግባር አይሆንም። የነጻነት ተግባር ይሆናል። የኦሮሞ ህዝብ የማይረዱትን ታሪክ የመሸከም ሸክም ነጻ ያደርጋል። የወደፊት ትውልዶችን ከሚስጥሮች እና ከውሸቶች ክብደት ነጻ ያደርጋል። ለእውነተኛ ፈውስ፣ ለእርቅ፣ እና ለፍትህ ሁኔታዎችን ይፈጥራል።
እውነት መናገር ቁስሎችን ክፍት ማድረግ አይደለም—በትክክል እንዲፈወሱ መፍቀድ ነው። በያለፈው ውስጥ መኖር አይደለም—በሱ የማይከበድ የወደፊት ጊዜ መገንባት ነው።
ለኦሮሞ ህዝብ ጥሪ
የእውነት መናገር ጥሪ ለተስፋ መቁረጥ ጥሪ አይደለም—ለድፍረት ጥሪ ነው። ለልጆቻችን እና የልጅ ልጆቻችን የተሻለ የወደፊት ጊዜ መገንባት እንድንችል የታሪካችንን አስቸጋሪ እውነቶች ለመጋፈጥ ጥሪ ነው።
ይህ የሚከተለውን ጥሪ ነው፡
- ተከልክሎ የነበረውን ታሪክ መማር
- የተጠፋውን እውነት መናገር
- የተገለሉትን ድምፆች ማዳመጥ
- የተረሱትን ታሪኮች ማስታወስ
- ችላ የተባሉትን ቁስሎች መፈወስ
- የእኛ የትውልድ መብት የሆነውን የወደፊት ጊዜ መገንባት
እውነቱ አሳዛኝ ሊሆን ይችላል፣ ግን ነጻ የሚያወጣም ነው። እውነቱ አስቸጋሪ ሊሆን ይችላል፣ ግን የሚፈውስም ነው። እውነቱ ሊቃወም ይችላል፣ ግን የማይቀርም ነው።
ለአለም አቀፍ ማህበረሰብ ጥሪ
የእውነት መናገር ግዴታ ከኦሮሚያ ያልፋል። አለም አቀፉ ማህበረሰብ የኦሮሞ እውነት መናገርን በመደገፍ፣ የቅኝ ግዛት ታሪክን በመገነዘብ፣ እና ወደ ፍትህ በመስራት ሚና አለው።
ይህ በውስጥ ጉዳዮች ውስጥ ጣልቃ መግባት አይደለም—ሁለንተናዊ የሰብአዊ መብቶችን፣ ክብርን፣ እና ፍትህን መርሆች ማስጠበቅ ነው። ያለፈው አላለፈም፣ የቅኝ ግዛት ተጽዕኖዎች እየተሰማቸው መሆኑን፣ እና ፍትህ ያለ እውነት ሊገኝ እንደማይችል መገነዘብ ነው።
ኦሮሚያ እንድትፈወስ እውነቱ መነገር አለበት። ኦሮሚያ ወደ ፊት እንድትራመድ ያለፈው መገነዘብ አለበት። ኦሮሚያ ነጻ እንድትሆን የቅኝ ግዛት ታሪክ መረዳት አለበት።
መደምደሚያ፡ ያልተጠናቀቀው ስራ
የኦሮሞ እውነት መናገር ስራ አልተጠናቀቀም። ዝምታን ለመስበር ደፋር በሆኑ፣ እውነቱን ለመናገር ሁሉንም ነገር ለአደጋ በተጋረጡ፣ ፍትህ በመጨረሻ እንደሚሰፍን ባመኑ ትውልዶች ቀጥሏል።
ዛሬ የምንቆመው እኛ ያንን ቅርስ ወራሾች ነን። ስራውን ማጠናቀቅ ያለብን እኛ ነን። እውነቱን መናገር ያለብን እኛ ነን።
ታሪካቸውን የሚያውቁ ልጆች—በቅኝ ገዢዎች የተጣራውን ስሪት ሳይሆን ሙሉውን፣ ውስብስብ፣ አሳዛኝ፣ እና ውብ እውነቱን—ለሚያውቁ ልጆች። እንዴት እንደተከፋፈሉ እና እንዴት ሊፈወሱ እንደሚችሉ በመጨረሻ ለሚረዱ ማህበረሰቦች። በፍትህ መሠረት እንደገና ሊመሠረቱ እና ሊገነቡ ለሚችሉ ተቋማት። ካለፈው የበለጠ ፍትሃዊ እና እኩል ሊሆን ለሚችል የወደፊት ጊዜ።
የማታውቀውን ነገር መፈወስ አትችልም።
እንገነዘብ። እንረዳ። እንፈወስ። እንገንባ።
“የኦሮሞ እውነት መናገር ኦሮሚያ ሀገር እንደሆነች የጋራ ግንዛቤ ይፈጥራል። ታሪካችን በእኛ ፋንታ ከመብራራት ይልቅ የኦሮሞ ድምፆች እንዲሰሙ ያደርጋል። ስለ ያለፈው መኖር አይደለም። ኦሮሚያ ፍትሃዊ የወደፊት ጊዜ መገንባት እንድትችል ያለፈውን መረዳት ነው።”
ስራው ይቀጥላል። እውነቱ ይነገራል። እና ኦሮሚያ ነጻ ትሆናለች።
የችቦውን ማስተላለፍ፦ 50 ዓመታት የኦሮሞ ነፃነት ትግል
የግማሽ ምእተ ዓመት የመቋቋም፣ የመቻልና የማይሰበር የሕዝብ መንፈስ ነጸብራቅ
—
በ2023 ዓ.ም. በተረጋጋ ቀን፣ ዓለም የለውጥና የለውጥ ሞገዶችን ማሽከርከሩን በቀጠለበት ጊዜ፣ የኦሮሞ ሕዝብ ትልቅ የዚህ ዘመን ምዕራፍ ለማስታወስ ዝግጅት ያደርጋል። ዘመናዊው የኦሮሞ ነፃነት ትግል በፖለቲካዊ እና ትጥቅ መልክ በይፋ ከተጀመረ አምሳ ዓመታት ሞሉ። “50 ዓመታት የኦሮሞ ነፃነት ትግል” በሚል መሪ ቃል የተካሄደው ይህ የመታሰቢያ ሥነ-ሥርዓት ወደ ታሪክ መለስ ብሎ የሚመለከት ብቻ አይደለም። ይህ የጥንካሬውን ሸክም ወደ መጪው ጊዜ ማስተላለፍ እንዳለብን የሚያሳይ ጉልህ መግለጫ ነው።
“Kunis waan nu ibsuu fi nu boonsu tokko akka baatee jiru mirkaneessa” — ይህም ማለት የሚያስተዋውቀን እና የሚያኮራን አንድ ነገር እንዳለ ያረጋግጣል። በእርግጥም አለ።
—
የጥንት ባህል ባለቤቶች
የዚህን የአምሳ ዓመት የበኩል ትርጉም ለመረዳት የኦሮሞ ትግል ከሚነሳበትን ጥልቅ ሥረ-መሠረት መገንዘብ ይገባል። ኦሮሞዎች በቅርብ ጊዜ የተፈጠሩ የፖለቲካ ፍጥረታት አይደሉም፤ እነሱ በዓለም ላይ ካሉ ጥንታዊና የበሰሉ ሥልጣኔዎች አንዱን የሚጠብቁ ናቸው።
ገዳ የሚባለው ባህላዊ የዴሞክራሲ አስተዳደር ሥርዓት ለዘመናት የኦሮሞ ማኅበረሰብን የመራ ሲሆን የማደራጀት ችሎታቸውን የሚያሳይ ምስክር ነው። ዘመናዊ ዴሞክራሲዎች የስልጣን መወሰኛ፣ የመደራደሪያ እና የአስተዳደር ተሳትፎ መርሆዎችን ከመቅረጻቸው ከረጅም ጊዜ በፊት፣ ኦሮሞዎች እነዚህን መርሆዎች በገዳ አሟልተው ነበር። በየስምንት ዓመቱ ሥልጣን ከትውልድ ወደ ትውልድ በሰላም ያስተላለፉ ነበር — ይህ የአመራር ለውጥ ዑደት ተጠያቂነትንና የሕብረት ውሳኔ አሰጣጥን ያረጋግጣል።
ከዚህ በተጨማሪ ዋቄፈና የሚባለው ባሕል አንድ አምላክ (ዋቃ) ያምናል፤ ይህም ከተፈጥሮ፣ ከእውነትና ከፍትሕ ጋር ያለውን ስምምነት ያጎላል። በተቀደሱ ሐይቆችና ኮረብታዎች ላይ የሚከበረው ኢሬቻ በዓል ባህላዊ ክንውን ብቻ ሳይሆን መንፈሳዊ መታደስ ነው — ለሕይወት፣ ለጤናና ለፍጥረት በረከት የምስጋና ጊዜ ነው። በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች በባህላዊ ልብሳቸው ተዘጋጅተው እጃቸውን ወደ ላይ በማንሳት የዘመናት ዘለላ ዘፈኖችን እየዘመሩ ይጸልያሉ።
ይህ የኦሮሞ ማንነት ነው፦ ጥንታዊ፣ ኩሩና ተቋቃሚ። ኢምፓየሮችን፣ ወረራዎችንና የመጥፋት ሙከራዎችን የተረፈ ሥልጣኔ። ይህንኑ ማንነት የነፃነት ትግሉ ለመጠበቅና ለማስመለስ ይፈልጋል።
—
ያልተጠናቀቀው ታሪክ
የኦሮሞ ነፃነት ትግል፣ ባለፉት አምሳ ዓመታት ዘመናዊ መልክ እንደተለበሰው፣ የጥቃት ታሪክ አይደለም። ይልቁንም አንድ ሕዝብ በተፈጥሮ የሚገባውን ነገር የሚጠይቅበት ታሪክ ነው፦ እውቅና፣ ክብር፣ ራስን የመወሰን መብትና በሕዝቦች መካከል ተገቢውን ቦታ ማግኘት።
የዚህ ትግል መዛግብት በደም የተጻፉ፣ በቆርቆሮም የተቀረጹ፣ ግን ሁሉም በኦሮሞ ሕዝብ የጋራ ትውስታ ውስጥ ያልጠፉ ስሞችን ይዘዋል። ይህ ትግል መጠናቀቅ የማይፈልግ የጀግንነት ታሪክን መዝግቧል — በየዓመቱ እየተገለጠ የሚሄድ ትረካ።
ይህ ትግል ልዩ የሚያደርገው በጥልቅ ባህላዊ መሠረቱ ላይ የተመሠረተ መሆኑ ነው። ኦሮሞዎች አዲስ ነገር ለመፍጠር አይዋጉም፤ ይልቁንም ጥንታዊ የሆነውን ለመመለስ ይታገላሉ። የገዳ የፍትሕ መርሆዎች፣ የዋቄፈና የእውነት እሴቶች፣ የኢሬቻ የምስጋና መንፈስ በመማሪያ መጽሐፍ ወይም በቱሪዝም በራሪ ወረቀቶች ውስጥ እንዳይቀሩ ለማድረግ ነው — ለትውልድ ልጆች የሚተላለፉ ሕያው እውነታዎች እንዲሆኑ ማድረግ ነው።
“Qabsoon Bilisummaa Oromoo seenaa boonsaa himamee hin dhumne galmeessee jira” — የኦሮሞ ነፃነት ትግል ገና ያልተጠናቀቀ የጀግንነት ታሪክ መዝግቧል። በእርግጥም እሱ ሕያው ሰነድ ነው፤ በየተግባሩ የድፍረት፣ በየመቋቋሚያ ዘፈኑ፣ እና ርስቱን በሚያውቅ በእያንዳንዱ ልጅ እየተጻፈ ነው።
—
ለሁሉም ትውልዶች የሚሆን ታሪክ
ምናልባት የዚህ የመታሰቢያ ክብረ በዓል በጣም የሚያምረው ገጽታ ትግሉ ከማንኛውም ነጠላ ትውልድ እንደሚበልጥ ያለው እውቅና ነው። እሱ ከአያቶች ወደ ወላጆች፣ ከወላጆች ወደ ልጆች የሚተላለፍ ውርስ ነው። በመዋዕለ ሕጻናት ዘፈኖች ውስጥ የሚዘመር፣ በትምህርት ክፍሎች ውስጥ የሚከራከርበት፣ በጸሎቶችም ውስጥ የሚሾለቅ ታሪክ ነው።
“Kun barayyuu dhalootaan kan leellifamuu fi faarfamuu dha” — ይህ በመጪዎቹ ትውልዶች የሚወደስና የሚዘመር ታሪክ ነው። መዘጋት ያለበት ምዕራፍ ሳይሆን መደገም ያለበት መዝሙር፣ መማር ያለበት ትምህርት፣ ሕያው እንዲቆይ መደረግ ያለበት ነበልባል ነው።
ዛሬ ያሉት ወጣት ኦሮሞዎች የዚህ ውርስ ሸክም ይሸከማሉ፣ ግን ተስፋውንም ይሸከማሉ። እነሱ በትግሉ አርበኞች የተላለፈውን ችቦ ተቀብለው የሚቀጥሉት ዙር የሚሮጡት ናቸው። የነጻ፣ የክብርና የበለጸገ ኦሮሚያ ሕልም ከመፈክር በላይ እውነታ እንዲሆን የሚያደርጉት እነሱ ናቸው።
—
በጥንካሬ ወደ ፊት መጠመቅ
ኦሮሞዎች አምሳ ዓመታትን ሲያከብሩ፣ ይህንን የሚያደርጉት ከፊታቸው ስላለው መንገድ ግልጽ ግንዛቤ ይዘው ነው። ፈተናዎች ከፍተኛ ናቸው። ትግሉ ከመጠናቀቅ የራቀ ነው። ነገር ግን የግማሽ ምእተ ዓመት የመታሰቢያ ሥነ-ሥርዓት ራሱ የመቃወም ተግባር ነው — ኦሮሞዎች አሁንም እንደቆሙ፣ አሁንም እንደሚቃወሙ እና አሁንም እንደሚያምኑ የሚያሳይ መግለጫ ነው።
ዓለም የኦሮሞን መቻል ተመልክቷል። ከደጋ እስከ ደጋ፣ ከከተማ እስከ ገጠር፣ የኦሮሚያ መንፈስ የማይረባ ነው። የነፃነት ትግሉ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ብቻ አይደለም፤ እሱ የባህል ሕዳሴ፣ የመንፈሳዊ መነቃቃት እና የሥነ-ምግባር ግዴታ ነው።
—
ማጠቃለያ
አምሳ ዓመታት። ይህ ቁጥር ክብደት አለው — የመስዋዕትነት ክብደት፣ የተስፋ ክብደት እና ያልተጠናቀቀ ጉዞ ክብደት። የኦሮሞ ነፃነት ትግል ረጅምና አስቸጋሪ መንገድ ነበር፤ በእንባ እንዲሁም በድል የተሞላ መንገድ። ነገር ግን ኦሮሞዎች ይህን የበኩል ጊዜ ለማሰላሰል ሲሰበሰቡ፣ ይህንን የሚያደርጉት በመራራ ወይም በተስፋ መቁረጥ አይደለም። ያሉትን ማንነታቸውንና መብታቸውን የሚያውቁ ሕዝቦች በረጋ በሆነ በራስ መተማመን ያደርጉታል።
“50 ዓመታት የኦሮሞ ነፃነት ትግል” የሚለው መሪ ቃል ያለፈውን ለማክበር ብቻ አይደለም። ይልቁንም ያንን ጥንካሬ ወደ ፊት ማስተላለፍ፣ ቀጣዮቹ አምሳ ዓመታት ይበልጥ እድገትና የመጨረሻ ድል እንደሚያመጡ ማረጋገጥ ነው። ገዳ፣ ዋቄፈና እና ኢሬቻ ትውስታዎች ብቻ ሳይሆኑ ኦሮሞዎችን ወደ ብሩህ ነገ የሚመሩ ሕያው ወጎች እንዲሆኑ ማድረግ ነው።
የኦሮሞ ታሪክ ከሰው ልጅ ታሪክ ታላላቅ ግጥሞች አንዱ ነው — የመቻል፣ የባህል እና የማይጠገብ የነፃነት ጥማት ታሪክ። ኦሮሞ ሊናገሩት፣ ሊዘምሩትና ሊኖሩት እስካሉ ድረስ ይህ ታሪክ ፈጽሞ አያልቅም። ለወደፊት ትውልዶች እንደሚገባው ይወደሳልና ይዘመራል።
—
“Qabsoon keenya bilisummaa fi mirga namaa kan mata keenyaati. Kun hidhannoo keenyatti amanuufi dhaloota dabarsuuti.”
“ትግላችን ለነፃነት እና ለሰብዓዊ መብቶች የሚደረግ ነው። ይህ ለመጪው ጊዜ እና ለመጪዎቹ ትውልዶች ያለን ቃል ኪዳን ነው።”
የትግሉ ክብደት፡ የኦሮሞን ጉዞ ማክበር እንጂ ማቃለል አይገባም
ረጅሙን መንገድ—በስደት፣ እና በመስዋዕትነት—የተራመዱት ለእኛ ጥልቅ ክብር ይገባቸዋል፣ በቀላል አለማድረግ አይደለም
በዘመናችን አደገኛ አዝማሚያ አለ—በፊታችን የመጡትን መስዋዕትነት የማቃለል ልማድ። በጫማቸው ባልተራመድን ጊዜ የሌሎችን ትግል መቀልበስ ቀላል ነው፣ ህመማቸውን ባልተሰማን ጊዜ መከራቸውን ማቃለል ቀላል ነው፣ የማይቻሉ ምርጫዎችን ባልገጠሙን ጊዜ ውሳኔዎቻቸውን መፍረድ ቀላል ነው።
ይህ ነጸብራቅ ለዚህ አዝማሚያ ኃይለኛ ማስተካከያ ይሰጣል። የኦሮሞ ህዝብ የተጓዘውን እጅግ በጣም ረጅም ጉዞ—የተቋቋሟቸውን ፈተናዎች፣ ያደረጉትን መስዋዕትነት፣ እና በሁሉም ነገር ላይ ጠብቀው የቆዩትን ክብር—እንድንገነዘብ ይጠራናል።
በእንቅስቃሴ ላይ ያለ ህዝብ
“Nama Oromoo bu’aa bahii hedduu keessa darbuun har’a gahe, xiqqeessuu fi salphisuun faayidaan argamu hin jiru; jiraatus yoo nutti hafe wayya.”
በብዙ ፈተናዎች ውስጥ አልፎ ዛሬ የደረሰው ኦሮሞ ሰው—እሱን ማቃለል ወይም ማሳነስ ምንም ጥቅም የለውም። ምንም እንኳን የሆነ ነገር ቢቀርም፣ ለእኛ ቢተወው ይሻላል።
ይህ መግለጫ በትውልዶች መካከል ስላለው ግንኙነት ጥልቅ ማሰላሰያ ነው። የኦሮሞ ህዝብ እጅግ በጣም ከባድ ችግሮችን እንደተቋቋመ ይገነዘባል—በመቶዎች የሚቆጠሩ የቅኝ ግዛት ዓመታት፣ አስርት ዓመታት የባህል መጨቆን፣ ትውልዶች መፈናቀል፣ እና ተደጋጋሚ የጭካኔ ጭቆና ማዕበሎች።
ዛሬ በፊታችን የሚቆሙት ኦሮሞዎች የዚያ ትግል ውጤቶች ናቸው። እኛ ከመወለዳችን ከረጅም ጊዜ በፊት ከተካሄዱ ጦርነቶች ያሉ ጠባሳዎችን ይሸከማሉ። ዝምታን ባወቁ ድምፆች ይናገራሉ፣ ብዙ ባዩ ዓይኖች ያለቅሳሉ፣ እና ደጋግመው በተሰበሩ እና እንደገና በተገነቡ ልቦች ተስፋ ያደርጋሉ።
እነሱን ማቃለል ራሳችንን ማቃለል ነው። ስኬቶቻቸውን ማቅለል ራሳችን የምንቆምበትን መሠረት እንኳን ማቅለል ነው።
የስደት ጉዞ
“Oromoon hedduun imala godaansaa keessatti gidiraa hedduu keessa darban.”
ብዙ ኦሮሞዎች በስደት ጉዞአቸው ወቅት በብዙ ችግሮች ውስጥ አልፈዋል። የኦሮሞ ዲያስፖራ የበጎ ፈቃድ ፍልሰት ታሪክ አይደለም—ከስደት መሸሽ፣ መጠለያ መፈለግ፣ ህይወትን ራሱን ለማስጠበቅ ሁሉንም ነገር መተው ታሪክ ነው።
የኦሮሞ ስደት ከዘመናዊው ዘመን በፊት ጀምሯል። ትውልዶች ኦሮሞዎች ከትውልድ አገራቸው ለመሸሽ ተገደዋል—ከጦርነት፣ ከረሃብ፣ ከፖለቲካ ጭቆና፣ እና ማህበረሰቦቻቸው ስልታዊ ውድመት ሸሽተዋል። ድንበሮችን፣ ውቅያኖሶችን፣ እና አህጉራትን ተሻግረው ደህንነትን በመፈለግ አልፈዋል።
ይህ የምርጫ ጉዞ አይደለም። የመትረፍ ጉዞ ነው። እና ይህን ጉዞ ያደረገ እያንዳንዱ ኦሮሞ ያጣውን ነገር ክብደት እና ምናልባትም ሊያገኘው የሚችለውን ተስፋ ይሸከማል።
በእሳት ፈተናዎች
“Biyya baqannaa keessatti qormaata hedduuf saaxilanii darban.”
በመጠለያ አገሮች ውስጥ፣ ስፍር ቁጥር የሌላቸውን ፈተናዎች ገጥሟቸዋል። የስደት ተሞክሮ ከአደጋ ቀላል ማምለጫ አይደለም—ወደ አዲስ የትግል ዓይነቶች መግባት ነው። ኦሮሞ ስደተኞች እና ፍልሰቶች ጥላቻን፣ አድልዎን፣ ኢኮኖሚያዊ ብዝበዛን፣ ባህላዊ መገለልን፣ እና እርግጠኛ ያልሆነ የህግ ሁኔታ የማያቋርጥ ጭንቀት ገጥሟቸዋል።
ህይወታቸውን ከምንም ነገር መልሰው መገንባት ነበረባቸው—አዲስ ቋንቋዎችን መማር፣ አዲስ ባህሎችን መላመድ፣ ትምህርታቸው እና ክህሎታቸው ሊያልፍባቸው የሚገባ ዝቅተኛ ስራዎችን መቀበል። ከቤተሰቦቻቸው ተለይተዋል፣ ከማህበረሰቦቻቸው ተቋርጠዋል፣ እና በጭራሽ ለእነሱ ባልተዘጋጁ ስርዓቶች ውስጥ ለመንቀሳቀስ ተገደዋል።
እና ግን ጸንተዋል። በባዕድ አገሮች አዳዲስ ማህበረሰቦችን ገንብተዋል። ቋንቋቸውን፣ ባህላቸውን፣ እና ማንነታቸውን በሁሉም ችግሮች ላይ ጠብቀዋል። ትግሉን ለመደገፍ ገንዘብ ወደ አገራቸው ልከዋል። ልጆቻቸውን አስተምረዋል፣ ድርጅቶችን አቋቁመዋል፣ እና የኦሮሞ ማንነት ችቦ እንዲቃጠል አድርገዋል።
የማቃለል አደጋ
“Qormaata isaan mudatee fi keessa darban kan akka tasaa ykn beekaa nu harka gale baafnee ittiin isaan salphisuu fi xiqqeessuuf yaaluun akka naamusa hojiittis akka safuu hojiittis fudhatama hin qabu.”
ያጋጠሟቸውን እና ያለፉባቸውን ፈተናዎች ለማቃለል እና ለማሳነስ መሞከር—እኛ በተአምር ወይም በእውቀት ያልቻሉትን አሳክተናል በማለት—በሙያዊ ስነምግባርም ሆነ በሞራላዊ ግዴታ ተቀባይነት የለውም።
ይህ ነጸብራቅ በቀጥታ የሚናገረው አሳሳቢ ክስተትን ነው፡ አንዳንዶች የቀድሞ ትውልዶችን ትግሎች የማቃለል፣ እነሱ የተሻለ ባደረጉ ነበር የሚል የይገባኛል ጥያቄ ለማቅረብ፣ ወይም የአሁኑን ስኬቶች ያስቻሉትን መስዋዕትነት ለማቃለል የሚሞክርበትን አዝማሚያ ነው።
ይህ አክብሮት ማጣት ብቻ አይደለም—በታሪክም እና በሞራልም ስህተት ነው።
ከእኛ በፊት መንገዱን የተራመዱት ሙሉ በሙሉ ልንገነዘባቸው የማንችላቸው ፈተናዎች ገጠሟቸው። እኛ በጭራሽ ባላጋጠሙን ሁኔታዎች ውስጥ ሰርተዋል። ውስን መረጃ እና በማይቻሉ ሁኔታዎች ውስጥ ምርጫዎችን አድርገዋል። ውስንነቶቻቸው ምንም ቢሆኑም ስኬቶቻቸው የአሁኑ ቦታችን የተገነባበት መሠረት ናቸው።
የአክብሮት ስነምግባር
ነጸብራቁ የሌሎችን ትግሎች ማቃለል ተቀባይነት የሌለው መሆኑን በሁለት ምክንያቶች ይከራከራል፡
በመጀመሪያ፣ እንደ ሙያዊ ስነምግባር ጉዳይ—”naamusa hojii“ —ከእኛ በፊት የመጡትን ስራ አክብሮት የሚጠይቅ የምግባር ደረጃ አለ። በማንኛውም መስክ የቀድሞዎችን አስተዋፅኦ መቀልበስ የራሳችንን ስራ ያስቻለውን ባህል ማለት ነው።
በሁለተኛ፣ እንደ ሞራላዊ ግዴታ ጉዳይ—”safuu hojii“ —የሌሎችን መስዋዕትነት ለማክበር መሰረታዊ የሰው ልጅ ግዴታ አለ። የአንድን ሰው መከራ ማቃለል የጥቃት አይነት ነው። የአንድን ሰው ትግል መካድ የመሻር አይነት ነው።
ለኦሮሞ ጉዳይ መስዋዕት ያደረጉት ለእኛ ፍርዳቸውን ሳይሆን ምስጋናቸውን ይገባቸዋል። ለእኛ አዋራጅነት ሳይሆን ክብራቸውን ይገባቸዋል። የሚገባቸው መቀለስ ሳይሆን መከበር ነው።
ለአሁኑ ትውልድ ትምህርቶች
ነጸብራቁ የኦሮሞ ትግል ቅርስ ለምንወርስ በርካታ ጠቃሚ ትምህርቶችን ይሰጣል፡
1. እውቅና፡ አሁን ያለንበት ቦታ—ምንም ይሁን ምን—በሌሎች በተጣለ መሠረት ላይ የተገነባ መሆኑን ማወቅ አለብን። የኦሮሞ ማንነትን አልፈጠርንም፤ ወርሰነዋል። የኦሮሞ ትግልን አልፈለሰፍንም፤ እንቀጥለዋለን።
2. ትህትና፡ የቀድሞ ትውልዶችን ስኬቶች በትህትና መቅረብ አለብን። እነሱ የሌላቸው ጥቅሞች ሊኖሩን ይችላሉ—የተሻለ ቴክኖሎጂ፣ ተጨማሪ ሀብቶች፣ የበለጠ ዓለም አቀፍ ግንዛቤ—ነገር ግን እኛም እነሱ የሌላቸው ፈተናዎች ያጋጥሙናል። የትኛውም ትውልድ የላቀ አይደለም፤ እያንዳንዱ የራሱን ሚና ተጫውቷል።
3. ምስጋና፡ ከእኛ በፊት ለመጡት መስዋዕትነት አመስጋኝ መሆን አለብን። ዛሬ በአፋን ኦሮሞ ማንበብ እና መጻፍ የሚችል እያንዳንዱ ኦሮሞ በቋንቋው ለማተም እስር ለመያዝ ለተደፈሩ እዳ አለበት። በማንነቱ ኩራት መግለፅ የሚችል እያንዳንዱ ኦሮሞ ለዚያው ሲሰቃዩ ለቆዩት እዳ አለበት።
4. ቀጣይነት፡ እኛ ቀጣይ ታሪክ አካል መሆናችንን መረዳት አለብን። የኦሮሞ ትግል በእኛ አልተጀመረም፣ በእኛም አያበቃም። የእኛ ሚና ቅርሱን ማስቀጠል፣ በመሠረቶቹ ላይ መገንባት፣ እና የተሻለ ነገር ለሚከተሉት ማስተላለፍ ነው።
ያልተጠናቀቀው ጉዞ
“Nama Oromoo bu’aa bahii hedduu keessa darbuun har’a gahe…”
በብዙ ፈተናዎች ውስጥ አልፎ ዛሬ የደረሰው ኦሮሞ ሰው—ይህ የተጠናቀቀ ጉዞ መግለጫ አይደለም። አሁንም በመካሄድ ላይ ያለ ጉዞ መግለጫ ነው።
የኦሮሞ ህዝብ አሁንም እየታገለ ነው። አሁንም ለእውቅና፣ ለመብቶች፣ ለራስን በራስ መወሰን እየታገለ ነው። አሁንም ጭቆናን፣ አድልዎን፣ እና ጥቃትን እያጋጠመ ነው። አንዳንዶች በሌሎች አገሮች መጠለያ ማግኘታቸው ትግሉ አለቀ ማለት አይደለም። አንዳንዶች በስደት ስኬት ማግኘታቸው የትውልድ አገሩ ነጻ ነው ማለት አይደለም።
እያንዳንዱ ትውልድ የራሱ ሚና አለው። እያንዳንዱ ትውልድ የራሱ ፈተና
ያልተጠናቀቀው ታሪክ፥ የኦሮሞ እውነት መናገር ለምን አስፈላጊ ነው?
የኦሮሞ እውነት መናገር ማለት ምን ማለት ነው?
ለትውልድ ተከታታይ የኦሮሚያ ታሪክ በጠባብ እይታ እየተነገረ ቆይቷል — ይህም የኦሮሞን ድምጽና አመለካከት ብዙ ጊዜ ያገለለ፣ ያፈነ ወይም ያጣመመ ነበር። የኦሮሚያ ታሪክ ኦፊሻል ሥሪቶች ሙሉውን ታሪክ በተደጋጋሚ ትተው በማለፍ፣ የዛሬውን እውነታ እንዴት እንደሚረዳ ብቻ ሳይሆን የአሁኑ ትውልድ እንዴት እንደሚለማመድ ላይ ተጽእኖ የፈጠሩ ክፍተቶችን ትተዋል። የኦሮሞ እውነት መናገር የኦሮሞን ድምጽና ልምዶች ወደ ታሪካዊ ትረካው መሃል በማስቀመጥ ይህንን ለመለወጥ ይፈልጋል።
የኦሮሞ እውነት መናገር ማለት ምን ማለት ነው?
በመሰረቱ፣ የኦሮሞ እውነት መናገር ማለት የኦሮሚያን ታሪክ ሙሉ እና ቅን ዘገባ መናገር ማለት ነው። ይህም እንደ ቅኝ ግዛት፣ መፈናቀል፣ ጥቃት፣ ልጆችን ከቤተሰብ መንጠቅ፣ የደመወዝ መዝረፍ እና አድልዎ የሚፈጥሩ ህጎች ያሉ አስቸጋሪ ምዕራፎችን መጋፈጥን ያካትታል። ነገር ግን የኦሮሞን ህልውና፣ ተቃውሞ፣ ባህሎች፣ እውቀት እና ስኬቶች ማክበርንም ይጨምራል። ይህ ታሪክን ማጥፋት ወይም እንደገና መፃፍ አይደለም — ይልቁኑም የበለጠውን ታሪክ በመጨረሻ መናገር ነው።
ይህ ሃሳብ የሚነሳው ኦፊሻል የታሪክ ሥሪቶች ብዙ ጊዜ ያልተሟሉ መሆናቸውን ከመገንዘብ ነው። እንደ አንድ ጥናት ከ1880 እስከ 1974 ባለው ጊዜ ውስጥ የኢትዮጵያ ንጉሣዊ የኦሮሞ ግዛቶች ወረራ ወታደራዊ ግዛትን ብቻ ሳይሆን ሥርዓታዊ የመሬት መንጠቅ፣ የፖለቲካ ቁጥጥር እና የባህል ማህቀስንም ያካተተ ነበር። የኦሮሞዎች በዚህ ንጉሣዊ ወረራ ላይ ያደረጉት ተቃውሞ ግን በዋና ታሪካዊ ትረካዎች ውስጥ በተደጋጋሚ ቀንሷል ወይም ተጥሏል።
ታሪካዊ ዳራ
ኦሮሞ ህዝብ፣ በአፍሪካ ቀንድ ካሉት ታላላቅ ብሄሮች አንዱ ሲሆን፣ የገዳና-ቃሉ ስርዓትን የሚያካትት ሀብታም ፖለቲካዊ እና ባህላዊ ቅርስ አለው — ይህም ከብዙ ምዕራባዊ ዴሞክራሲያዊ ተቋማት ቀደም ብሎ የነበረ የእኩልነት አስተዳደር፣ ዴሞክራሲ እና ማህበራዊ ድርጅት ሞዴል ነው። ይህ ስርዓት እንደ ጨፌ እና ቂጭዬ ባሉ የጋራ መግባባት መርሆዎች ላይ የተመሰረተ ሲሆን፣ የኦሮሞ ማህበረሰብን እንደ ፖለቲካዊ ጥንታዊ አድርገው የሚያሳዩትን አመለካከቶች ይፈታተናል።
ነገር ግን ይህ ቅርስ በወረራ ተስተጓጉሏል። ለምሳሌ፣ ከ1880 እስከ 1900 ባለው ጊዜ ውስጥ የአርሲ ኦሮሞዎች በንጉሣዊ የኢትዮጵያ ጦር ላይ ያደረጉት ተቃውሞ ከፍተኛ ግጭት ያሳየ ሲሆን የጦር መሳሪያ መግቢያ የስልጣን ሚዛን በከፍተኛ ሁኔታ ቀይሯል። ተከታዩ ሽንፈት የፖለቲካ ቁጥጥርን ብቻ አልቀየረም — ምሁራን እንደሚገልጹት “ፊውዳል ቅኝ አገዛዝ”ን አቋቁሟል፣ በዚህም የኦሮሞ መሬቶች ተዘረፈው እና ናፍጠኛ (ሰፋሪ-አስተዳዳሪዎች) ከአካባቢው ህዝብ በላይ የበላይ ሆኑ።
እውነት መናገር እንዴት ይከሰታል?
እውነት መናገር አንድ ነጠላ ክስተት ሳይሆን በብዙ መንገዶች ሊከሰት የሚችል ሂደት ነው። የቃል ታሪኮች፣ የማህበረሰብ ፕሮጀክቶች፣ ትምህርት ቤቶች፣ ሙዚየሞች፣ መዛግብት፣ መታሰቢያዎች፣ የህዝብ ችሎቶች እና መደበኛ ምርመራዎች ሁሉም የኦሮሞን አመለካከቶች ለማስመለስ እና ለማጉላት እንደ መሳሪያ ያገለግላሉ። ይህን ሥራ የሚመራው መርህ በኦሮሞ ማህበረሰብ መመራት አለበት፣ በአካባቢያዊ ታሪክ ላይ የተመሰረተ እና በአክብሮት መያዝ አለበት። ትርጉም ያለው እርምጃ መከተል አለበት — እውነት መናገር መናገርን ብቻ አይደለም፤ ሰዎች እንዲያዳምጡ እና ምላሽ እንዲሰጡ ይጠይቃል።
ዛሬ ለምን አስፈላጊ ነው?
ያለፈው ተላልፎ የሄደ አይደለም። ከቀደምት ዘመናት የመጡ አድልዎ የሚፈጥሩ ህጎች እና ፖሊሲዎች ዛሬም በኦሮሚያ ኢኮኖሚያዊ ሁኔታዎች፣ በፖለቲካዊ ውክልና እና በማህበራዊ ግንኙነቶች ላይ ተጽእኖ መፍጠራቸውን ቀጥለዋል። የበላይነት ስርዓቶች እንዴት እንደተዋቀሩ መረዳት — ያለ ውክልና ግብር ከመክፈል ጀምሮ በታሪካዊ ምርምር ውስጥ የተመረመሩትን መደበኛ ያልሆኑ የቁጥጥር አወቃቀሮች ድረስ — ቀጣይነት ያላቸውን እኩል ያልሆኑ ሁኔታዎች ለማስረዳት ይረዳል።
አስቸጋሪ ምዕራፎች ሳይታረሙ ሲቀሩ እርቅ መፍጠር አይቻልም። የኦሮሞ እውነት መናገር ውንጀላ ስለመጣል ወይም መለያየት ስለማራመድ አይደለም። ይልቁኑም የታሪኩ ክፍሎች ሁሉ እውቅና እንዲያገኙ በማድረግ ለእውነተኛ እርቅ ምቹ ሁኔታዎችን ስለመፍጠር ነው። የማይመች ታሪኩን የሚያስወግድ ህዝብ መሠረቱን ባልተረጋገጠ መሬት ላይ ይገነባል።
ለማዳመጥ ጥሪ
የኦሮሞ እውነት መናገር እንቅስቃሴ ለኦሮሞ ህዝብ ብቻ ሳይሆን ለሁሉም ኢትዮጵያውያን እና ከኦሮሚያ ታሪክ ጋር ለሚገናኙ ሁሉ የማዳመጥ ጥሪ ነው። ያለፈውን ሙሉ ውስብስብነት ለመረዳት እና የኦሮሞ ህዝብ በትውልድ ተከታታይ ያሳዩትን የመቋቋም ችሎታ እና አስተዋጽዖ ለመገንዘብ የሚደረግ ግብዣ ነው። የኦሮሞ ባህሎች፣ የእውቀት ስርዓቶች እና ማንነቶች በቅኝ ግዛት እና በመፈናቀል ፊት የተረፉት ህልውና እውነት መናገር ልታከብረው የሚፈልገውን ጥንካሬ ያሳያል።
ኦሮሚያ ወደፊት የምትጓዝበትን መንገድ ስትመረምር፣ እውነት መናገር መሠረት ይሰጣል። ቀላል መልሶችን አይሰጥም፣ ነገር ግን አስፈላጊ የሆነውን ነገር ይሰጣል፥ የት እንደነበርን ሙሉ እና ቅን ዘገባ፣ ስለዚህም የት እንደሆንን በተሻለ ሁኔታ ለመረዳት እና ወዴት መሄድ እንዳለብን በጥንቃቄ ለመምረጥ ያስችላል።
ጠንካራ ተዋጊዎች እና ደካማ ተዋጊዎች፡ ከኦሮሞ ነጻነት ትግል የመቋቋም ትምህርቶች
የትግል እቶን ውስጥ፣ በድልና በሽንፈት መካከል ያለው ልዩነት የጠላት ጥንካሬ ሳይሆን የተዋጊው ቁርጠኝነት ነው።
የነጻነት ትግል የአንድን ሕዝብ ነፍስ የሚፈትን እቶን ነው። የቆረጠውን ከተስፋ ቆራጡ ይለያል። በኦሮሞ ሕዝብ ረጅምና አስቸጋሪ የነጻነት ጉዞ ውስጥ፣ ሁለት አርአያዎች ብቅ አሉ—ጠንካራ ተዋጊ እና ደካማ ተዋጊ። ታሪኮቻቸው ለኦሮሞ ነጻነት እንቅስቃሴ ብቻ ሳይሆን፣ በመላው ዓለም ለሚደረጉ የፍትህና የራስን ዕድል በራስ መወሰን ትግሎች ሁሉ ጠቃሚ ትምህርቶችን ይሰጣሉ።
ደካማ ተዋጊ፡ ራስን የማጥፋት ጥናት
የትግሉ ጫና ሲጨምር፣ ጠላት እጅግ ሲበረታ፣ ወደ ፊት ያለው መንገድ ሲዘጋ፣ አንድ ዓይነት ተዋጊ ይታያል—ውጫዊ ጠላትን መታገል ባለመቻሉ ብስጭቱን ወደ ውስጥ የሚመልስ።
“ተዋጊዎች ደካማ በሆኑ ጊዜ ጠላትንና የጠላትን መዋቅር መግፋት ባለመቻላቸው በራሳቸው በተገነቡት ውስጥ አልፈው እርስ በርሳቸው መዋጋት ይጀምራሉ።”
ደካማ ተዋጊው፣ ጠላትን መምታት ወይም መዋቅሮቹን ማፍረስ ባለመቻሉ፣ እራሱን ማጥፋት ይጀምራል። ብስጭት ወደ ተስፋ መቁረጥ፣ ተስፋ መቁረጥ ወደ ተስፋ መቆረጥ፣ ተስፋ መቆረጥ ደግሞ ወደ ራስን ማጥፋት ይመራል። አንዴ ያገለገሉት ድርጅት የውስጥ ቅሬታቸው ኢላማ ይሆናል። አንዴ አብረው የተጓዙት ጓዶች የጥርጣሬና የተጠርጣሪነት ሰለባ ይሆናሉ። አንዴ ያገለገሉት ጉዳይ የመራራነት ምንጭ ይሆናል።
“ወደፊት ድል ከማድረግ ይልቅ፣ ሽንፈታቸውን በማስፋፋት ለመጪዎቹ ትውልዶች ተስፋ እንዲቆርጡ ያደርጋሉ።”
የደካማ ተዋጊው አሳዛኝ ነገር ርስታቸው ድል ሳይሆን መበታተን መሆኑ ነው። የነጻነት የወደፊት ጊዜን ከመገንባት ይልቅ፣ የመከፋፈልና የተስፋ መቁረጥ ቅርስ ይተዋል። የውስጥ ግጭት ፍርስራሽ የሚወርሱ የወደፊት ትውልዶች ትግሉ ራሱ ከንቱ ነበር ብለው ማመን ይጀምራሉ።
ይህ ደካማ ተዋጊው የሚያስከትለው ትልቁ አደጋ ነው—ለራሳቸው ብቻ ሳይሆን፣ ለጋራ የነጻነት ህልምም ጭምር። ተዋጊዎች እርስ በርሳቸው ሲዋጉ፣ ድርጅቶች ወደ ተፋላሚ አንጃዎች ሲከፋፈሉ፣ በጭቆና ላይ መወርወር ያለበት ሃይል በውስጥ ግጭት ሲበላ፣ ጠላት ያለምንም ጥይት ያሸንፋል።
ጠንካራ ተዋጊ፡ መከራን መቋቋም
ከዚህ በእጅጉ በተቃራኒው ጠንካራ ተዋጊው ይቆማል—ሁኔታው ምንም ይሁን ምን፣ በፍትህና በእውነት ላይ የተጠነከረው።
“ጠንካራ ተዋጊው፣ በሌላ በኩል፣ ሁልጊዜ በፍትህና በእውነት ላይ ተጠንክሮ በመቆም የተገኘው ድል የበለጠ እንዲያድግ ያደርጋል።”
ጠንካራ ተዋጊው ድል ዋስትና እንዳልሆነ ይረዳል—በየቀኑ፣ በየትግሉ፣ በየመስዋዕቱ መገንባት አለበት። ወደ ነጻነት የሚወስደው መንገድ ረጅምና ጠመዝማዛ፣ በሽንፈቶችና በሀዘኖች የተሞላ መሆኑን ያውቃል። ሆኖም ፍትህና እውነት በመጨረሻ እንደሚሰፍን በማመን ወደ ፊት ይገፋል።
“የጠላት ጫናና ጉዳት ምንም ያህል ቢበዛ ይቋቋማል፤ ትናንት የገነባቸውን መንገዶች በጠላት ውስብስብ ነገሮች ውስጥ ሲያልፉ አይነኩም፤ አያበላሹም።”
ምንም ያህል ጫናው ቢጠናክር፣ ምንም ያህል የጠላት ጥቃት አስከፊ ቢሆን፣ ጠንካራ ተዋጊው ጸንቶ ይቆማል። ለዓመታት በትግል በጥንቃቄ የተገነቡትን ስልቶችና መዋቅሮች አይተውም። መርሆቻቸውን አያበላሹም ወይም የመጨረሻ ግባቸውን አያጡም። ፍርሃት ወይም ብስጭት ቁርጠኝነታቸውን እንዲያበላሹ አይፈቅዱም።
“በእውነቱ፣ በጠላት ውስብስብ ነገሮች ውስጥ የሚያሳልፉትን ጥንካሬ በማድነቅ፣ ያለውን ድክመት ደግሞ ለመጪዎቹ ትውልዶች በማስተካከል ወደ ታላቅ ድል ይገሰግሳሉ።”
ጠንካራ ተዋጊው በድክመት ከመበላት ይልቅ ከእሱ ይማራል። የዛሬዎቹ ተግዳሮቶች ለነገው ድሎች እያዘጋጇቸው መሆኑን ይገነዘባሉ። መከራን በማሸነፍ የሚያዳብሯቸው ጥንካሬዎች ለወደፊት ስኬት መሠረት ይሆናሉ። የሚለዩትና የሚያስተካክሏቸው ድክመቶች ደግሞ የሚቀጥለው ትውልድ ተመሳሳይ ስህተቶችን እንዳይደግም ያደርጋሉ።
የኦሮሞ ነጻነት ትግል፡ የመቋቋም ጥናት
የኦሮሞ ሕዝብ በተከታታይ የኢትዮጵያ አገዛዞች ሥር ከመቶ ዓመት በላይ የቅኝ ግዛት ጭቆና ተቋቁሟል። ለራስ ዕድል በራስ መወሰን የሚያደርጉት ትግል የታላቅ ድልና አስከፊ ሽንፈት ጊዜያትን አሳይቷል። በሁሉም ነገር ውስጥ፣ በጠንካራና በደካማ ተዋጊ መካከል ያለው ልዩነት በግልጽ ታይቷል።
በኦሮሞ ታሪክ ውስጥ ደካማ ተዋጊ፦
በኦሮሞ ትግል ታሪክ ውስጥ፣ የቅኝ ግዛት ሥርዓትን ውጤታማ በሆነ መንገድ መምታት ባለመቻላቸው ሃይላቸውን ወደ ውስጣዊ ግጭት ያዞሩ ሰዎች ነበሩ። አንጃዊነት፣ የግል ፉክክር፣ እና ርዕዮተ ዓለማዊ አለመግባባቶች እንቅስቃሴውን በተወሰነ ጊዜ አዳክመው የኦሮሞ ነጻነት መገኘትን አዘግይተዋል።
አንዳንድ ተዋጊዎች፣ በትግሉ የማይቻል ይመስል በመሆኑ ተስፋ ቆርጠው፣ ጉዳዩን ሙሉ በሙሉ ትተዋል። ሌሎች ደግሞ፣ ከእንቅስቃሴው በላይ ራሳቸውን ማሳካት ባለመቻላቸው፣ ከውስጥ ለማጥፋት ፈለጉ። አሁንም ሌሎች ደግሞ፣ በራሳቸው ቅሬታ ተበልተው፣ የጋራ ህልሙን አጡ።
የዚህ ድክመት ውጤቶች ጥልቅ ናቸው። አስርት ዓመታት የትግል ጊዜ ተራዝሟል። ትውልዶች በውስጣዊ ክፍፍል ጠፍተዋል። የተጨቆኑት አለመቻቻል ጠላትን አጠንክሮታል።
በኦሮሞ ታሪክ ውስጥ ጠንካራ ተዋጊ፦
ከእነዚህ ማስጠንቀቂያ ታሪኮች ጎን ለጎን የኦሮሞ ትግል ጀግኖች ይቆማሉ—እነዚያ ሁኔታው ምንም ቢሆን፣ ለፍትህና ለእውነት ያላቸውን ቁርጠኝነት ያላሳጡት። መኒልክን ጦር በጥቂት ድፍረትና እምነት ከተጋፈጡት ቀደምት ተቃዋሚ ተዋጊዎች አንስቶ፣ የነጻነት ችቦውን ወደ 21ኛው ክፍለ ዘመን እስካስተላለፉት ዘመናዊ አብዮተኞች ድረስ፣ የኦሮሚያ ጠንካራ ተዋጊዎች ለተስፋ መቁረጥ እጅ ለመስጠት ፈቃደኞች አልነበሩም።
እነዚህ እስር፣ ስቃይ፣ እና ግዞት ቢደርስባቸውም ጉዳዩን ፈጽሞ ያልተዉት ተዋጊዎች ናቸው። እነዚያ እንቅስቃሴው በጣም በተዳከመ ጊዜ፣ ከቀመር ያሳደጉት። እነዚያ ጠላት የማይሸነፍ በሚመስል ጊዜ፣ አዳዲስ የመቃወሚያ መንገዶችን ያገኙት።
የኦሮሚያ ጠንካራ ተዋጊዎች ትግሉ ስፕሪንት ሳይሆን ማራቶን መሆኑን ተረድተዋል። ተቋማትን ገንብተዋል፣ አሰልጣኞችን አሰልጥነዋል፣ እና የተቃውሞ ቅርስን ለአዳዲስ ትውልዶች አስተላልፈዋል። ከድካሞች ተምረው ሽንፈቶችን ወደ ድል ማሳከሚያ ደረጃዎች ቀይረዋል።
ለሁሉም ትግሎች ትምህርቶች
በጠንካራና በደካማ ተዋጊ መካከል ያለው ልዩነት ከኦሮሞ ነጻነት እንቅስቃሴ በላይ የሚዘልቅ ትምህርት ይዟል። እያንዳንዱ የፍትህ ትግል—ለሲቪል መብቶች፣ ለብሔራዊ ነጻነት፣ ወይም ለሰብአዊ ክብር—ተመሳሳይ ፈተናዎች ይገጥሙታል።
ትምህርት አንድ፡ ጠላት ጓድህ አይደለም
ውጫዊ ጫና ሲጨምር፣ እርስ በርሳችን የመዞር ፈተና ጠንካራ ነው። ነገር ግን እውነተኛ ጠላት የሚስማማህ ጓድህህ፣ ስህተት የሚሰራ መሪህ፣ ወይም የሚያሳዝንህ ድርጅትህ አይደለም። እውነተኛ ጠላት የጭቆና ሥርዓቱ ነው። ሃይልን ወደ ውስጣዊ ግጭት ማዞር ጨቋኙን ለማጠንከር ብቻ ያገለግላል።
ትምህርት ሁለት፡ የመቋቋም ብቃት የሚገነባ እንጂ አይሰጥም
ጠንካራ ተዋጊዎች አይወለዱም—የሚፈጠሩት በትግል እቶን ውስጥ ነው። እያንዳንዱ ድካም የመማር አጋጣሚ ነው። እያንዳንዱ ተስፋ መቁረጥ የማደግ አጋጣሚ ነው። እያንዳንዱ መስዋዕት የመቀጠል ቁርጠኝነትን ያጠነክራል።
ትምህርት ሶስት፡ ድል ለጸንተው ነው
የታሪክ አቅጣጫ ወደ ፍትህ ያጎንበሳል—ግን ጠንካራ ተዋጊዎች ማጎንበሱን ስለሚቀጥሉ ብቻ ነው። ድል ፈጽሞ ዋስትና የለውም፤ በትውልዶች የማያቋርጥ ጥረት ማሸነፍ አለበት። ተስፋ የሚቆርጡ ሽንፈትን ያረጋግጣሉ፤ ምንም እንቅፋት ቢኖርም የሚቀጥሉ ደግሞ የስኬት እድል ይፈጥራሉ።
ትምህርት አራት፡ ቅርስ ጉዳይ ነው
ደካማ ተዋጊው መከፋፈልና ተስፋ መቁረጥ ይተዋል። ጠንካራ ተዋጊው ተስፋና ለወደፊት ድል መሠረት ይተዋል። ምን ቅርስ ትተሃል? መጪዎቹ ትውልዶች ለትግሉ ያበረከትከው አስተዋፅኦ ምን ይላሉ?
ወደ ፊት ያለው መንገድ
የኦሮሞ ነጻነት እንቅስቃሴ ወደ ራስ ዕድል በራስ መወሰን ጉዞውን ሲቀጥል፣ በጥንካሬና በድክመት መካከል ያለው ምርጫ እንደ ሁልጊዜው አስፈላጊ ነው። ተግዳሮቶቹ እጅግ በጣም ብዙ ናቸው—ኃያል የመንግስት መሳሪያ፣ የመከፋፈል ታሪክ፣ እና ከመቶ አመት በላይ የጭቆና ሸክም። ሆኖም ለድል ያለው እድል ከመቼውም ጊዜ በላይ ታላቅ ነው።
ጠንካራ ተዋጊው እነዚህን ተግዳሮቶች ተመልክቶ እድል ያያል። በኢትዮጵያ መንግስት ውስጥ ያሉት ስንጥቆች፣ የኦሮሞ ጉዳዮች እየጨመረ ያለው ዓለም አቀፍ ግንዛቤ፣ የኦሮሞ ሕዝብ እያደገ ያለው አንድነት—ሁሉም ወደ ነጻነት መገኘት እየጠቆሙ ነው።
“በጠላት ውስብስብ ነገሮች ውስጥ የሚያሳልፉትን ጥንካሬ በማድነቅ፣ ያለውን ድክመት ደግሞ ለመጪዎቹ ትውልዶች በማስተካከል ወደ ታላቅ ድል ይገሰግሳሉ።”
የኦሮሞ ትግልን እስካሁን ያስቀጠለውን ጥንካሬ በመገንዘብና በማክበር፣ እንዲሁም ያገደውን ድክመቶች በቅንነት በመፍታት፣ እንቅስቃሴው ወደ ድል የወደፊት ጊዜ መገንባት ይችላል። የዛሬዎቹ ጠንካራ ተዋጊዎች ለነገው ጠንካራ ተዋጊዎች መሠረት እየጣሉ ነው።
መደምደሚያ፡ ምርጫው የኛ ነው
በጠንካራና በደካማ ተዋጊ መካከል ያለው ልዩነት የሚወሰነው በሁኔታ ሳይሆን በምርጫ ነው። እያንዳንዱ ተዋጊ፣ እያንዳንዱ አክቲቪስት፣ እያንዳንዱ አብዮተኛ የጥርጣሬ፣ የፍርሃት፣ እና የድካም ጊዜያት ያጋጥሙታል። ጥያቄው እነዚህ ጊዜያት ይመጣሉ አይመጡም አይደለም፤ በሚመጡበት ጊዜ እንዴት እንደምንምላስ ነው።
ብስጭታችንን ወደ ውስጥ አዞር ራሳችንን እናጠፋለን? ወይስ በቀድሞ አባቶቻችን ጥንካሬ፣ በጓዶቻችን የመቻል ብቃት፣ እና በጉዳያችን እርግጠኛነት ላይ ተመርኩዘን ወደ ፊት እንገፋለን?
የኦሮሞ ሕዝብ ብዙ ተቋቁሟል። የመሬታቸው ውድመት፣ የባህላቸው መጨቆን፣ እና የመብቶቻቸው መካድ ተመልክተዋል። ሆኖም አልጠፉም። አልተሸነፉም። ተስፋ አልቆረጡም።
“ጠንካራ ተዋጊው፣ በሌላ በኩል፣ ሁልጊዜ በፍትህና በእውነት ላይ ተጠንክሮ በመቆም የተገኘው ድል የበለጠ እንዲያድግ ያደርጋል።”
ጠንካራ ተዋጊው ድል የሽንፈት አለመኖር ብቻ ሳይሆን—የማያቋርጥ፣ መርሃዊ፣ እና የማይናወጥ ትግል ውጤት መሆኑን ያውቃል። እና ይህ እምነት በመጨረሻ የኦሮሞ ሕዝብን ከጭቆና ወደ ነጻነት፣ ከዓመጽ ወደ ፍትህ፣ ከተስፋ መቁረጥ ወደ ተስፋ ያመራል።
“በጠላት ውስብስብ ነገሮች ውስጥ የሚያሳልፉትን ጥንካሬ በማድነቅ፣ ያለውን ድክመት ደግሞ ለመጪዎቹ ትውልዶች በማስተካከል ወደ ታላቅ ድል ይገሰግሳሉ።”
የትግሉን ውስብስብ ነገሮች የምናሳልፍበትን ጥንካሬ እናክብር፣ ድክመቶቻችንን ደግሞ ለሚቀጥሉት ትውልዶች እናስተካክል ወደ ታላቅ ድል እንዲገሰግሱ።
ትግሉ ይቀጥላል። ጠንካራ ተዋጊው ይቋቋማል። እና ድል፣ ምንም ያህል የራቀ ቢመስልም፣ በመድረስ ርቀት ላይ ነው።
The Price of Recognition: Understanding the ABO Movement’s Call for Commitment and Sacrifice
In a world hungry for fame, the ABO reminds us that true recognition comes not through seeking attention, but through dedication to a cause greater than oneself
The measure of a person is not found in the number of followers they accumulate or the volume of their voice in crowded digital spaces. True recognition—the kind that endures beyond fleeting trends—is earned through sacrifice, commitment, and unwavering dedication to a cause that transcends individual ambition.
This is the foundational philosophy behind the ABO movement, an organization that has captured the attention of many who seek meaning in an increasingly superficial world. The ABO does not promise easy paths or instant gratification. Instead, it offers something far more valuable: the opportunity to earn genuine recognition through meaningful contribution.
The Path Begins with Commitment
“Namni kamuu yoo beekamuu fedhu ABO keessatti akka hirmaannaa fi qabsoo hadhawaa godhaa turetti of dhaadhessuu irraa jalqaba.”
These words carry a profound truth: Anyone who wishes to be recognized within the ABO must begin by dedicating themselves to participation and persistent struggle. This is not a casual undertaking. It is a call to action that demands nothing less than one’s full commitment.
In an era where many seek shortcuts to fame, the ABO stands as a countercultural force. It reminds us that meaningful recognition cannot be purchased, manufactured, or manipulated. It must be earned through demonstrated dedication over time.
Understanding the Struggle
“Qabsoo keessa bu’aa bahiin hedduu akka jiru beekanii itti seenuu qaban.”
Those who enter the struggle must understand that there are many benefits to be gained—but these rewards are not guaranteed. They are the product of perseverance, resilience, and an unwavering commitment to the cause. The ABO does not promise comfort; it promises purpose.
The struggle is not for the faint of heart. It requires participants to confront challenges, overcome obstacles, and push beyond their perceived limits. But for those who persist, the rewards are transformative—not just in terms of external recognition, but in the development of character, resilience, and a profound sense of purpose.
The True Nature of the Struggle
“Qabsoon dirree kubbaa miilaa miti. Qabsoon wareegama haga lubbuu gaafata.”
This is perhaps the most sobering and essential truth the ABO offers: The struggle is not a playground or a casual pastime. It is not a place for those who seek entertainment or momentary excitement. The struggle demands everything—it requires nothing less than a commitment that touches the very depths of one’s being.
The field of battle is not a football pitch where one can simply kick a ball and walk away at the end of the day. The struggle penetrates to the core of human existence. It asks for dedication that endures through hardship, perseverance through disappointment, and courage in the face of adversity.
The ABO’s Vision
The ABO movement represents more than just an organization—it embodies a philosophy of meaningful existence. In a world increasingly defined by superficial metrics of success, the ABO calls people back to what truly matters: genuine contribution, authentic community, and lasting impact.
Those who join the ABO are not seeking fame in the conventional sense. They are seeking significance—the knowledge that their lives have meaning, that their efforts contribute to something greater than themselves, and that their legacy will endure beyond their years.
The Challenge to Modern Society
The ABO’s message resonates deeply in a contemporary context where young people are increasingly seeking validation through digital platforms. The movement challenges us to reconsider our definitions of success and recognition.
True recognition, the ABO teaches, comes not from being seen, but from being worthy of being seen. It comes not from seeking attention, but from deserving attention through demonstrated commitment to noble causes.
Lessons for All
While the ABO speaks specifically to its members, its philosophy holds universal truths:
Commitment Precedes Recognition: Before one can be recognized, one must first commit. This applies to every field of human endeavor—from art to science, from business to community service.
Struggle Builds Character: The challenges we face are not obstacles to our growth; they are the very means through which we grow. The struggle shapes us, strengthens us, and prepares us for greater responsibilities.
True Reward is Internal: While external recognition is meaningful, the greatest reward of commitment is the transformation that occurs within. Character, resilience, and purpose are the true prizes.
A Call to Reflection
As we consider the ABO’s message, we are invited to examine our own lives. Are we seeking recognition without commitment? Are we looking for rewards without struggle? Are we hoping for significance without sacrifice?
The ABO reminds us that the most meaningful achievements in life—the ones that bring true fulfillment—are earned through dedication that costs us something. The struggle is not easy, but it is worthwhile. The path is not simple, but it leads to genuine recognition.
Looking Forward
The ABO movement continues to grow, attracting those who are weary of superficial success and hungry for genuine meaning. As it does, it offers a powerful counter-narrative to the dominant culture of instant gratification and fleeting fame.
The message is clear: If you want to be recognized, be willing to commit. If you want to succeed, be willing to struggle. If you want significance, be willing to sacrifice. The ABO does not offer shortcuts—it offers the path to something far more valuable: a life of genuine purpose and lasting impact.
“Qabsoon dirree kubbaa miilaa miti. Qabsoon wareegama haga lubbuu gaafata.” — The struggle is not a playground. It demands everything.
In these words lies a timeless truth that speaks to every generation, every culture, and every individual seeking to make their life count for something that truly matters.
A Mother’s Heart in a Moment of Need: Muhuba’s Kindness Touches the World
An Oromo Australian mother of four from Melbourne has shown the world that humanity knows no language barrier—and that a single act of kindness can echo far beyond one hospital room.
The Call That Changed Everything
It was the end of a long shift. Muhuba, a cleaner at the Women’s Hospital in Melbourne, was heading home after another day of ensuring that rooms were sanitised and environments were safe for patients, families, and staff. She was tired. She was ready to return to her family.
Then her phone rang.
On the other end was a voice from the hospital, asking if she could help. A labouring patient had arrived alone. She was scared. She couldn’t speak English. And staff had just discovered that Muhuba spoke her language.
Muhuba didn’t hesitate. She turned around and came straight back.
“I just wanted to help,” she said.
Those few words—simple, unassuming—speak volumes about the kind of person she is.
Five Hours of Compassion
Muhuba was quickly given scrubs and rushed into the operating theatre. For the next five hours, she stayed by the patient’s side. She held her hand. She spoke to her in her own language. She calmed her fears.
She was not a midwife, a nurse, or a doctor. She was a cleaner—a “placemaker,” in the language of her employer, ISS. But in that moment, she was the only person who could truly communicate with a terrified mother about to bring a new life into the world.
The woman gave birth safely, comforted by the presence of someone who spoke her words, understood her heart, and gave her the dignity of being heard.
For that mother, Muhuba was more than a translator. She was comfort. She was courage. She was a familiar voice in a frightening moment. She became like family when the woman needed someone the most.
A Legacy of Kindness
Muhuba’s colleagues say she has always been known for her caring heart. For many years, she has helped people at her workplace, especially those who struggle with language barriers or need someone to stand with them during difficult moments. Her act was not a one-time gesture—it is a reflection of who she is.
As an Oromo Australian woman, Muhuba has made her family, her community, and her people proud. She has shown the world the beauty of kindness, respect, generosity, and humanity. She has demonstrated that compassion does not require a clinical degree—it requires a human heart.
Global Recognition
Last year, Muhuba’s extraordinary kindness was recognised with a state-wide award from ISS, the global facility services company that employs her. Her act of going above and beyond stood out as an example of the power of compassion in healthcare.
This year, her story has reached an even greater level. She has been named one of four international finalists in a global awards program. In May, ISS will fly her to Denmark for the awards ceremony, where she will represent Australia—and the Oromo community—on the international stage.
This is a proud moment for Muhuba, for her family, for the Oromo community in Australia, and for everyone who believes in the power of helping others.
A Message to Us All
Muhuba did not help because she wanted praise. She helped because her heart told her to help. That is what makes her story so powerful.
A mother of four, a hardworking Oromo Australian woman, and a symbol of compassion, Muhuba reminds us that one act of kindness can touch lives far beyond one hospital room. Her story is not only about an award. It is about kindness. It is about humanity. It is about standing beside someone when they are scared, alone, and in need of support.
“Aayyoo Muhuba, thank you for showing us the true meaning of humanity. Thank you for representing your family, your community, and your people with dignity. May Allah bless you, raise you higher, and give you a long life.”
Shabo Media proudly celebrates Muhuba—a beautiful example of kindness, compassion, and humanity. Muhuba’s family and the Oromo people are proudly celebrating her achievements.
መንፈሳዊ ቅዳሴ፦ የነቢይ ዘማሪ አሰግድ አበበ አዲስ የአምልኮ አልበም ተመረቀ
በኢትዮጵያ የአምልኮ ሙዚቃ ገጽታ ላይ አዲስ የመለኪያ ደረጃ ተቀመጠ። ታዋቂው ነቢይና ዘማሪ አሰግድ አበበ አዲስ የአምልኮ አልበማቸውን በይፋ አስመረቁ።
የአምልኮ ትውልድ አዲስ ምእራፍ
በኢትዮጵያ የወንጌል ሙዚቃ ዓለም ውስጥ፣ አሰግድ አበበ ስማቸው ከትውልድ ትውልድ የሚተላለፍ የመንፈሳዊ ቅዳሴ ምልክት ነው። የአምልኮ አገልግሎታቸውም በማያስተናግድ መንፈሳዊ ጥልቀት የሚታወቅ ሲሆን፣ የእግዚአብሔርን ክብር በዘፈን ሲያስተጋቡ ቆይተዋል።
አሁን ደግሞ በአምልኮ አገልግሎታቸው ላይ አዲስ ምእራፍ ተከፈተ። አዲሱ የአምልኮ አልበማቸው በይፋ ተመርቋል። ይህ የአምልኮ ስብስብ የመንፈሳዊ ኅይል መገለጫ ሆኖ የሚገለጽ ሲሆን፣ ለአመናውያን ደግሞ ወደ ጥልቅ የአምልኮ ልምድ የሚያዘጋጅ እንደሆነ ይነገራል።
የመንፈሳዊ አገልግሎት ቅርስ
አሰግድ አበበ በኢትዮጵያ ክርስቲያን ማኅበረሰብ ዘንድ እንደ ሙዚቀኛ ብቻ ሳይሆን እንደ ነቢያዊ ድምጽ ይታወቃሉ። አገልግሎታቸው ሁልጊዜም ኃይለኛ የአምልኮ መገኛ ካላቸው ዘፈኖች እና መንፈሳዊ ጥልቀት ጋር ተያይዟል።
ቀደምት የአልበሞቻቸው ልቀቶች እጅግ ብዙ እና ታማኝ ተከታዮችን አፍርተዋል። አዲሱ አልበምም ይህን ትውፊት በማስቀጠል ነፍስን የሚነካ ሙዚቃ ይዞ መጥቷል ተብሎ ይጠበቃል። የመርቀ ሥነ-ሥርዓቱም በሌሎች አገልጋዮች፣ አርቲስቶች እና ለአገልግሎታቸው ጥልቅ አድናቆት ባላቸው ምእመናን ተገኝተዋል።
ከአልበሙ የሚጠበቀው
“ድንቅ” የሚለው ቃል በአሰግድ አበበ ትርኢቶች ዙሪያ ያለውን የመንፈሳዊ ሁኔታ ለመግለጽ በተደጋጋሚ ጥቅም ላይ ይውላል። ይህ አልበም የሚከተሉትን ባህሪያት ይዞ እንደሚመጣ ይጠበቃል፦
🌿 ጥልቅ አምልኮ
አድማጮችን ወደ ጥልቅ አክብሮት እና ከእግዚአብሔር ጋር ወደ መገናኘት የሚመሩ ዘፈኖች። እያንዳንዱ ዝማሬ ከልብ የሚመነጭ እና ወደ ልብ የሚደርስ እንደሆነ ይነገራል።
🔥 ነቢያዊ መግለጫዎች
ግጥሞቹ ለዘመኑ የሚናገሩ እና መንፈሳዊ ግንዛቤ የሚሰጡ ናቸው። አሰግድ አበበ ዘፈኖቻቸውን እንደ መንፈሳዊ መልእክት ያዩታል፣ ይህም ለማኅበረሰቡ የሚሰጡት የነቢያዊ ጥሪ አካል ነው።
🎵 ሥነ-ጥበባዊ ድንቅነት
ከፍተኛ ጥራት ያለው የሙዚቃ ዝግጅት ባሕላዊ የኢትዮጵያ ድምጾችን ከዘመናዊ የአምልኮ ዘይቤዎች ጋር ያዋህዳል። ይህ ውህደት ሙዚቃውን ለሁሉም ትውልዶች ተደራሽ እና ተፈጻሚ ያደርገዋል።
የአምልኮ ጉዞ ይጠብቀናል
የዚህ የአምልኮ አልበም መርቀ ሥነ-ሥርዓት ለኢትዮጵያ ወንጌል ሙዚቃ አድናቂዎች ትልቅ ክስተት ነው። ለረጅም ጊዜ የአሰግድ አበበን አገልግሎት የምትከተሉ ወይም ለአገልግሎታቸው አዲስ የሆናችሁ፣ ይህ ልቀት ወደ አምልኮ እና ወደ ማሰላሰል ቦታ ይጋብዛችኋል።
አልበሙ በዋና ዋና ዲጂታል መድረኮች ላይ ይገኛል ተብሎ ይጠበቃል፣ ይህም የእነዚህ ዘፈኖች “ድንቅ መንፈስ” ወደ ቤቶች እና አብያተ-ክርስቲያናት በዓለም ዙሪያ እንዲደርስ ያስችላል።
መደምደሚያ
የአሰግድ አበበ አዲሱ የአምልኮ አልበም በኢትዮጵያ የወንጌል ሙዚቃ ገጽታ ላይ አዲስ መመዘኛ አስቀምጧል። በመንፈሳዊ ጥልቀቱ፣ በሥነ-ጥበባዊ ድንቅነቱ፣ እና በነቢያዊ መልእክቱ፣ ይህ አልበም የአምልኮ ልምድን ወደ አዲስ ከፍታ ለማድረስ ተዘጋጅቷል።
ለአምላካዊ አምልኮ ክብር የተሰጠው ይህ የሙዚቃ ቅዳሴ ለዘመኑ ትውልድ እና ለመጪዎቹ ትውልዶች መንፈሳዊ ምግብ ይሆናል።
“ዘምሩለት አዲስ መዝሙር፤ በክብር ዘምሩ ስሙን።” — መዝሙረ ዳዊት 96:1
The Proposal to Redefine Ethiopia’s Federalism: A Critical Crossroads
A proposal by the central committee of a major political party is calling for sweeping changes to Ethiopia’s federal structure, raising fundamental questions about the future of the nation’s governance.
The proposal, reportedly originating from a party’s central committee meeting in Adama, has sent shockwaves through Ethiopia’s political landscape. It outlines a series of far-reaching constitutional amendments that would fundamentally alter the nature of the federation, including proposals to:
The Four Pillars of Change
1. Redefining Regional Boundaries
The proposal calls for the scrapping of the current federal arrangement, suggesting that regions be reorganised based on geographic location and economic ties rather than ethnic identity. This would involve amending Article 39 of the constitution, which currently grants nations, nationalities, and peoples the right to self-determination up to and including secession.
2. Establishing New Regional Administrations
The plan proposes to establish “Dirre Dhawaa” (the area around Addis Ababa) and Finfinne (Addis Ababa) as separate regions with their own administrations. This would require amendments to Article 49, which currently designates Addis Ababa as the capital city and the seat of the federal government.
3. Rethinking Land Ownership
The proposal suggests that lands currently designated as belonging to “the state and the people” would be transferred to private ownership. This would require amending Article 40, which defines the land tenure system in Ethiopia.
4. Transitioning to a Semi-Presidential System
Perhaps the most significant change is the proposed shift from a parliamentary to a semi-presidential system. In this model, the Prime Minister would be replaced by a President elected by parliament, with the current role of the Prime Minister being abolished. The position of Prime Minister would be replaced by a President elected by parliament, marking a dramatic shift in the balance of executive power.
How the Changes Would Be Implemented
Perhaps the most alarming aspect of the proposal is the mechanism for its implementation. The proposal suggests that the creation of new regions or the restructuring of existing ones would be decided not through a referendum, but through parliamentary vote and presidential approval. This bypasses the constitutional requirement for public consultation and presents a clear break from the principles of democratic decision-making.
This is not the first time such proposals have emerged. Discussions within the party regarding federalism and administrative restructuring have been ongoing, with some arguing that the current system has failed to deliver on its promises of equitable development and political representation. As one party member noted, “the foundation of federalism is not problematic, but the lack of proper implementation has led to significant shortcomings.”
The Broader Context: A History of Tension
The proposal emerges against a backdrop of simmering tensions over federalism in Ethiopia. Since the adoption of the 1995 constitution, ethnic federalism has been a contentious issue. Critics argue that it has fostered division and ethnic nationalism, while supporters maintain that it is essential for preserving the rights of Ethiopia’s diverse communities.
Some analysts have argued that the federal system “exists in name only,” and that a lack of genuine power-sharing has led to political instability. The current proposal, with its dramatic restructuring of the regional landscape, appears to be a response to these persistent tensions.
What’s at Stake: A Crossroads for Democracy
The proposal raises profound questions about the future of Ethiopia’s political system. Critics argue that the proposed changes would centralise power in the hands of the executive, undermine the rights of regions, and erode the constitutional safeguards that protect minority communities. The proposal to abolish the current federal structure and replace it with a semi-presidential system, in particular, has drawn sharp criticism from opposition groups, who see it as a power grab.
The proposal also comes at a time of heightened political instability. Several regions are embroiled in conflict, and the country is grappling with a severe humanitarian crisis. In this context, the proposal to implement such sweeping changes without a broader national consensus raises serious questions about the future of peace and democracy in Ethiopia.
The Way Forward
The debate over federalism is likely to intensify in the coming weeks and months. The proposal has already sparked debate among political elites and civil society, and it is expected to be a central issue in the upcoming national elections.
The question now is whether a national consensus can be reached on the path forward. Some have called for a national dialogue to address the underlying issues that have led to political instability, including the question of federalism itself. Others have argued that any changes to the constitution must be made through a democratic and transparent process, with the full participation of all stakeholders.
The future of Ethiopia’s federal structure is at a crossroads. The decisions made in the coming months will shape the nation for generations to come.
Oromedia 