የፀደይ የምስጋና ፌስቲቫል በሜይ 18፣ 2025 በዳንደኖንግ ተራራ (ምናልባትም በቪክቶሪያ፣ አውስትራሊያ ውስጥ ያለውን የዳንደኖንግ ክልል) ይከበራል። ይህ በሜልበርን የኦሮሞ ማህበረሰብ ያዘጋጀው የዲያስፖራ አከባበር ነው። የእሱ ጠቀሜታ እና አውድ ዝርዝር እነሆ፡-

• 1. የፀደይ ፌስቲቫል

– በተለምዶ በሚያዝያ/ግንቦት በኦሮሚያ/በኢትዮጵያ ተከብሯል *የበልግ ዝናብን ለመቀበል) እና ለእርሻ እድሳት አድናቆቱን ይገልፃል። – ቀኖች * የእንግሊዘኛ የጨረቃ አቆጣጠር* (በዓል ስርዓት) ይከተላሉ፣ ስለዚህ የግሪጎሪያን ቀናቶች በየአመቱ በትንሹ ይቀየራሉ። ሆኖም፣ የዲያስፖራ ማህበረሰቦች በተግባራዊ ወይም በምሳሌያዊ ምክንያቶች (ለምሳሌ ከአካባቢው ወቅቶች ወይም ቅዳሜና እሁድ ጋር መጣጣም) ጊዜውን ያስተካክላሉ።

2. ግንቦት 18፣2025

• እ.ኤ.አ. በ 2025 ሜይ 18 እሁድ ላይ ይውላል ፣ ይህም የማህበረሰብ ተሳትፎን ከፍ ለማድረግ ለዲያስፖራ ባህላዊ ዝግጅቶች የተለመደ ምርጫ ነው።
• በ 2025 የፀደይ ፌስቲቫል ትክክለኛ የኦሮምኛ የቀን መቁጠሪያ ቀን በጨረቃ ዑደቶች ላይ ተመስርቶ ማስላት ቢያስፈልግ ፣ የዲያስፖራ ማህበረሰቦች አንዳንድ ጊዜ የጎርጎሪያንን ቀን ለፅንሰ-ሀሳብ እና ለእቅድ ያዘጋጃሉ። በውጭ አገር ወጎችን መጠበቅ ብዙውን ጊዜ መላመድን ስለሚጨምር ይህ የተለመደ አይደለም.
• 3. ዳንደኖንግ ተራራ

– “ኮረብታ” በእንግሊዝኛ “ተራራ” ማለት ነው. በሜልበርን አቅራቢያ ያለው *ዳንደኖንግ ክልል* ለምለም፣ በደን የተሸፈነ፣ በምሳሌያዊ ሁኔታ በኦሮሚያ/ኢትዮጵያ ኢሬቻ መሃል ያለውን የተቀደሰ ተራራማ መልክአ ምድር ያስተጋባል (ለምሳሌ፣ ሆራ አርሰዲ)።

• ኢሬቻን እንደ ዳንደኖንግ ባሉ የተፈጥሮ ቦታዎች ማክበር ዲያስፖራ ኦሮሞ ማህበረሰቦች ከባህላዊ ሥሮቻቸው ጋር እንዲገናኙ እና ከቤት ርቀው እንዲኖሩ ይረዳል።

4. ይህ ለምን አስፈላጊ ነው

– **ባህላዊ ጥበቃ**፡ ለኦሮሞ ዲያስፖራ እንደዚህ አይነት ክስተቶች በታናሽ ትውልዶች መካከል ማንነትን፣ ቋንቋንና ወግን ያጠናክራሉ። – **ምልክት**፡- የተራራ ምርጫ በኢሬቻ ውስጥ ካለው ተፈጥሮ ጋር ያለውን መንፈሳዊ ትስስር የሚያንፀባርቅ በዲያስፖራ አውድ ውስጥ እንኳን። – **የማህበረሰብ አንድነት**፡- እንዲህ አይነት ስብሰባዎች አንድነትን ያጠናክራሉ እናም ለጋራ ፈውስ በተለይም በኦሮሚያ/ኢትዮጵያ ውስጥ መፈናቀል ወይም የፖለቲካ ትግል ለተጎዱ ማህበረሰቦች ምቹ ሁኔታን ይፈጥራል። – 5. *እንዴት መሳተፍ እንደሚቻል* – ለመገኘት ካሰቡ ለዝርዝሩ በሜልበርን የሚገኙ የኦሮሞ ተወላጆችን ያነጋግሩ (ለምሳሌ *ሜልቦርን ኦሮሞ ማህበረሰብ፣ የኦሮሞ ኢሬቻ ማህበር፣ ተሟጋች ለኦሮሚያ*)። እንቅስቃሴዎች የሚከተሉትን ሊያካትቱ ይችላሉ- – ባህላዊ ዘፈኖች (ገይራርሳ)፣ ጭፈራዎች (ኬሎ) እና በረከቶች (ኢሬቻ የአምልኮ ሥርዓቶች)።

• ንግግሮች፣ የባህል ማሳያዎች እና የጋራ ምግቦች።

– እንደ ልማዳዊ ኢሬቻ * ትኩስ ሳር* (ሰላምን የሚያመለክት) እና አበቦች (የመራባት ምሳሌ) ያላቸው ሥነ ሥርዓቶች።

• ስለ ትክክለኛነት ማስታወሻ

የ*ሜይ 18፣ 2025** ቀን በአዘጋጅ ማህበረሰብ ሊስተካከል ይችላል፣ ሁል ጊዜም ከአካባቢው አዘጋጆች ጋር ለዝግጅቱ ቅርብ ይሁኑ። የዲያስፖራ ክብረ በዓላት በሎጂስቲክስ፣ በአየር ሁኔታ ወይም በባህላዊ ጉዳዮች ላይ ተመስርተው ዝርዝሮችን ማስተካከል ይችላሉ።

Dhimma Dr. Gammachuu Magarsaa irratti dubbachuun mirga saba Oromoo fi hundaawaa keenyaa ilaalchisee haala qabatamaa fi kabajaa waliin ilaaluu dha. Ammas, akkasumas, dandeettii fi gumaacha isaa Oromoof gaggeessan kanneen akka seenaa, aadaa, fi qabsaa’ummaa keessatti mul’atan yaadachuun barbaachisaa dha.

1. Dhimma Dr. Gammachuu: Maal Irraa Ka’e?

• Seenaa fi Gumaacha Isaa:
• Dr. Gammachuun qorannoo Oromoo, Gadaa, fi afaan Oromoo irratti hojjachaa ture.
• Barruulee isaa (“Hundee Oromummaa” fi kitaaba barsiisotaaf) Afaan Oromoo keessatti qophaa’e.
• Dargii bara 1979 keessatti hidhamee, du’aas itti murteeffame, garuu lubbuun isaa baafame.
• Dhimma Hiree Biyyaa:
• Wayyaanee fi mootummaan har’aa dhimma isaa dabarfachuu ykn xiqqeessuu fedhan.
• Kun rakkoo saba Oromoo hunda keessaa tokko—namoota dandeettii qaban hamilee, hidhaa, fi ajjeechaan dhiibuu.

2. Haala Ammaa: Maal Irratti Xiqqaachuun Barbaachisa?

• Hirmaannaa Saba Keenyaa:
• Dr. Gammachuun akka qabsaa’aa, barsiisaa, fi haayyuu Oromoo ta’e, waamicha keenya hunda keessatti yaadatamaa ta’uu qaba.
• Kanaaf, hamilee isaa fi gumaacha isaa akka seenaa keenyaa keessatti hin daganne gochuu qabna.
• Dhiibbaa Siyasaa:
• Namoonni Oromoo hamilee isaanii irratti dhiibbaa siyaasaa fudhatan (e.g., Prof. Asmarom Legesse, Obbo Jawar Mohammed) xiqqeessuu hin qabnu.

3. Yaada Dhiyaatan: Maal Gochuu Qabna?

✔ Kabajaa fi Yaadannoo:

• Barruulee, yuunivarsiitii, ykn mana barumsaa tokko maqaan isaa mudatu.
• Guyyaa yaadannoo (e.g., “Guyyaa Dr. Gammachuu”) gaggeessuu.
  ✔ Qorannoo Fiixaa:
• Barruulee isaa Afaan Oromoo fi Ingiliffaan maxxansuun dargaggootaaf qopheessuu.
  ✔ Hirmaannaa Walabummaa:
• Kitaaba isaa, qorannoo isaa, fi yaada isaa akka qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti fayyadaman gochuu.

4. Dhiibbaa fi Furmaata

• Dhiibbaa:
• Mootummaan Ethiopia namoota Oromoo og-barruu fi qoratoonni xiqqeessuu fedha.
• Saboonni biroo dhimma kana irratti duukaa baasuu yaalu.
• Furmaata:
• Waliin jirruu fi sagalee keenyaa ol kaasuun dhimma kana diinaaf rifachiisuu.
• Qabeenya seenaa isaa (barruu, qorannoo) boonnaan nuuf qabuu.

5. Gorsa Waliigalaa

• “Dubbii kana keessatti hamilee saba keenyaa eeguu, hirmaachuu fi kabajuu qabna.”
• “Wayyaanee ykn namni biraa nu tuffachuuf yaalu, garuu seenaa keenya kan hin beekne yookaan daran nu xiqqeessuuf kan nu qopheessu ta’a.”

#DrGammachuu #SeenaaOromoo #KabajaaFiHundaa
“Namni seenaa isaa hin beekne, lafa isaa hin beeku.”

Dhiyaatan:

• Qoratoonni Oromoo: Dr. Gammachuun akka fakkeenyaatti fudhatamaa haa ta’u.
• Dargaggootni: Barruulee isaa dubbisaa, qorannoo isaa itti fufaa.
• Hawaasa Oromoo: Yaada isaa akka hin balleessine fi seenaa isaa akka hin dhiifne.

Yeroo dhimma kana irratti haasofnu, ofii fi saba keenya kabajaa, hamilee keenya eegaa, fi qabsoo itti fufuu qabna!

Kitaaba kana baatii darben ( Fulbaana,2022) dubbisee fixe. Kitaabicha dubbisuu Jalqabnaan dhaabuun hin jiru waan taheef guyyaa lama keessattin xummure. Hunduu bitadhaa dibbbisaan jedha.

Qabiyyeen Kitaaba Jaal Abbaa Caalaa kuni seen-gulummoo matayyaa isaanii :-

a. Ijoollummaa- hanga barnoota jalqabanii

b. Haalaa baruu fi barsiisuu fi didhaalee hanga barnoota xummuranitti argan

c . Bara Yunibarsiitii turanii fi hirmaannaa sochii QBO jalqabaa keessatti taasisan

d. Duulaa barnootan Arsii deemuu fi muudannoolee achitti turan

e. Barnoota xummuruu fi jaarmaa laf-jalaa keessatti qooda fudhachuu

f . Qabsoo Qawwee jalqabuuf sochii Dambi Doolloo fi didamnaan imala Dambii Doolloo gara Mattuu – Finfinnee

g. Dirree Baha Oromiyaatti bahuu fi taajjabbii haala WBO dirree bahaa keessa ture. Keessatti amala fi dandeettii Jaarraa Abbaa Gaadaa, wareegama Qabsaahota Oromoo ( Wal ajjeechaa J/ Baaroo Tumsaa fi J/ Badhoo Dachaas)

h. Godaansa sadaffaa ( Baha Oromiyaa ti gara Ijabuutii

i. Ijabuutii gara Sudan deemuu

j. Qabsoo hidhannoof leenjii waraanaa fudhachuuf Eritrea deemuu fi imala gammoojjii Saahel akkasumas turmaata dirree leenjii

k. WBO lixa Oromiyaatti gadi dhaabuu hanga bara 1991( cehumsaatti)

l. Bara cehumsaa booddee qormaatalee hanga bara 1998 Eritreatti ABOn simatamutti

m. Bara 1998- hanga bara 2018

n. 2018 tti Oromiyaatti deebi’uu dhaabaa waliin Wal qabatee qooddannaa miiraa fi taajjabbii haala biyyaa…

Waan hunda dura Jaal Abbaa Caalaa Lataa, kitaabicha barreessuu qofaaf osoo hin taanee wareegama hadhooftuu tilmaamuu hin dandeenye saba kanaaf jecha umrii dargaggummaadhaa hanga yeroo hardhaatti baasaa jiraniif galanni dachaa haa tahuuf. Silaas galanni qabsaawaadhaa BILISUMMAA SABAA waan taheef Waaqayyoon umrii dheertuu haa laatufiitii daran sanyiin isaan facaasan margee bargaagee bilchoo tahee nyaatamuu isaa haa arganin jedha.

Abbaan Caalaa qabsaawaa qofa osoo hin taanee nama dandeettii barreessuutti ogummaa addaa qabuu dha. Seenaa guddaa waggaa 50tti dhiyaatu haala baayyee gabaabaa, bareedaa fi hawwataa taheen akkasitti dhiyeessuun ogummaa jabduu gaafata. Kanarraa wanti tilmaamuu dandeenyu Abbaan Caalaa dubbisaa jabaa tahuu isaaniti. Nama dubbisutu waan baroo fi dansaa akkasii seenaa xaxaamaa fi dheeraa kitraabni fuulli kumootaan irratti barreeffamu seecca’ee namaaf dhiyeessa. Dhugaa dubbachuuf haalli kitaaba kana itti barreessan waanuma ajaayibaati.

Akkumaa isaanuu jedhan seenaa mataa ofii barreessuun waan baayyee ulfaataa keessaa isa duraati. Waayee namaa kuultee kukkultee feetummoo ajeessitee barreessun salphachuu mala, waayee keetii barreessitee namaaf dhiyeessun akkaan ulfaata. Haa tahu malee seenaan Abbaa Caalaa, akkuma mata duree kitaabichaa, ‘Abbaa Caalaa Lataa, Jireenyaa fi Qabsoo ABO’ ti.

Waayee ABO kaaftee seenessita taanan, keessafuu kan dirree dhiyaa, akkan kitaaba kana dubbiosetti Abbaa Caalaa osoo hin kaasin seenessuus tahee himuu hin dandeechu. Wareegama hadhooftuu, aarsaa ulfaataa saba Kanaaf baasan. Silaa akka oolmaa isaan saba kanaa oolaniiti Sabni kuni mataatti baata ture. Garuu hamma Sabni keenya hubatutu ammayyuu diqqaa dha waan taheef hanga hunduu hubatutti yeroon ni tura.

Haa tahu malee qabsoo kanaaf waan qabsaahonni Oromoo akka J/ Abbaa Caalaa tahan kuni aarsaa duwwaa miti, Arjummaa, gootummaa, sabboonummaa,Oromummaa, obsaa fi qaroomina guddaa dha.

Abbaan Caalaa seenaan bara ijollummaa isaanii akka maq-balleessituun olola adda addaa irratti oofuudhaan ilmaan baal-abbataa kan rakkoo takkaa hin garree fi rakkkoonuu maal akka taate hin beekne jedhanii irratti ololan osoo hin taanee kanuma dhala ilmaan qote bulaa Oromoo hedduuti jechuu dandeenya. Yeroon waayee bara ijoollummaa isaanii dubbisu qe’ee dhaloota koon ija yaadan daawwachaa dubbise yoo illee haalli teessuma lafaa fi qilleensi baramaa wal fakkaachuu baatee wan godhamuu fi raawwatamu wal fakkaata waan taheef. Ijoolleen baaddiyyaa diqqeenyan dirqama fudhachuu eegalu. Akkuma isaanuu ”..sirni Gadaatis kanuma mitiiree ?” jedhan Ijoolleen Oromoo Dabballee (waggaa 09) irraa kaatee dirqama fudhachuu eegalti.

Haala akkasiin guddatanii, baratanii haala yeroo sanaan Yuunibarsiitii seenuun jabeenyaa fi qaxalummaa isaaniit agarsiisa. Keessattuu gad-qabbii nyaaphaa fi hamil-cabsa faranjittii bara isaan kutaa 12 sana injifatanii barnoota isaanii irra aanuun yuunibarsiitii seenun injifannoo guddaa dhuunfaa duwwaa osoo hin taanee bu’aa hardha akka sabaatti arganneef illee gumaata jabaadha.

Qeerroon bara sanaa, beektoonni fi bartoonni Oromoo bara sana ija banatan irra caalaatti Waayee Oromoo waan katabamte walitti coraa, galaa gamanaa walitti funaanaa seenaa Oromoo Hardha dhalooni ittiin boonu sararuu keessatti shoora guddaa taphatan.

J/ Abbaa Caalaa akkuma waayillaan isaa biroo bara qeerrummaa isaanii mana barnootaa fi iddoo itti dhalatan irraa hanga duulaa barnootaa Godina Arsii, Kofaleetti hojii Oromummaa ijaaruu fi deebisanii sabboonummaa gadi dhaabuu keessatti shoora guddaa akak bahan kitaabni kuni ni addeessa.

Akka Walii galaatti J/A bbaa Caalaa Lataa waan gurguddoo armaan gadii nutti himuu barbaadan jedheen yaada,.

1. Lafa kaane, Amna dheertuu, ulfaattuu dukkana roobaa sana keessatti Abjuun hangafoota keenyaa guddaan suni abjuu bara dheeraa dura maseenee, lafa nyaaphni balleesineerra,saba abjuu mataa isaa hin qabne uumnerra jedhanitti raacitii xixiqqoo fi yaada miciree hundeeffamuu ABO dura ture walitti coraniit zeerroo irraa kahanii hardha wareegama guddaan gahuu ibsuuf natti fakkaata.
2. Habalakaanis haa tahu hammeen Ulfaa’uu QBO baha Oromiyaa fi haala yeroofis tahu argan sana keessattimmoo wareegama guddaa keessoo keenyatti dhalate yoollee quubsaa tahuu baate dhaloota kanaaf afuura baafataniiru (keessattuu bara dheeraa iccitii fi hiibboo akkasumas madda olola diinaa fi gowwaa keenyaa tahee kan ture haala Wareegamuu ykn wal ajjeessuu qabsaahota keenyaa J/ Baaroo Tumsaa fi J/ Badhoo Dachaas) barreessaniiru. Garuu akka kootti ammallee gahaa natti hin fakkaatu wantoonni gaaffiilee xuxxuba nama dhiyeessisan ammayyuu banaa dha. odeessi fi ololli kanaan dura ture, af-gaaffii Miidiyaalee adda addaa irratti keessattuu hangafoonni akka Obbo Leencoo Lataa fi Jaarraa Abbaa Gadaa waayee taatee sanaa dubbatan irraa yoo kaane fi namoota yeros achi turre jedhan hedduu irraa wanti dhagahamu waldhahaa dha. Rakkoon hagamii dhalannaan Badhoon Baaroo ajjeesa? Waayee fayyaa dhabuu, sammuun jeeqamuun kaateen maalii? Hooggantoota jiran keessaa maaltu tahee jennaan J/ Baarootti qiyyaafate? Lolli yoo jiraatee bultee moo shamtee dha? Kanneen jedhan deebii barbaada. Haa tahuutii akka gara duraatti deemnuf j/ Abbaa Caalaa waan argan lafa nuuf kaahaniiru. Gara fuudluraatti yoomeessa qofa osoo hin taanee Maalakkamittiisaa fi maalifii qormaata gaafata taha.
3. Qabsoon Bilisummaa Oromoo diina malee fira tokkollee kan qabne tahuu akka gaaritti nuuf himan. Imala isaan Baha Oromiyaatii gara Jibutii godhan mataansaa qofaatti kitaaba tokko. Jibutiinuu biyya taatee ilmaan oromoo akka raqaatti raqa gatamu waliin maktee bakka raqa gatanitti ilmaan Oromoo gatuun ishee tuffii isa dhumaa saba keenyaf qabdu dha.
4. Adda Dureen J/Abbaa Caalaa QBO gama dhiyaa keessatti eenyumaa ol shoora guddaa fi addaa qabaachuu seenaan katabame kuni sirriitti ibsa. Barnoota kootiin mindaa nyaadhee magaalaa jiraadha osoo hin jenne. bultii dhaabeen jireenya sadoo jiraadha osoo hin jenne. kaayyoo ganama bakka guddaan gaha jedhanii kaahatan moggaatti gatuun warra jalqaba leenjii. Waraanaa fudhachuuf Eritrea deemuu irrayyuu garee duraa sna walitti qabuu fi qindeessuun salphaa miti. Sana booddee harka qullaa Oromiyaa karaa suudan seenuuf yaaliin godhamee,… walumaa galatti lafti kaanee fagoo fi akkaan gaddisiisaa tahuu hima.
5. Ilmaan Oromoo qabsoo Oromoo ganan caalaa, sabni bicuun ollaa keenya turan warri Koomoo qabsoo bilisummaa Oromoof wareegama baasan waan ajaayibaa tahuu tuqan. Isaan osoo QBOf wareegama kaffalan Oromoonni kanneen qabsoo goona jedhanii qabsoo seenan haala hamtuu reefu qabsoo hidhannoo jalqabame sana keessatti Oromoonni leenjii fudhataniillee ganan jiraachuu…
6. Wareegamuu saglii duraa, kan J/ Daawud qofti lubbuunWaaqayyoon oolche suni booree fi xiiqii itti horuun isaan yaadachaa gumaa isaanii bilisummaan baasuuf cichoomina ture akeekan.
7. Hanqina hoogganummaa, muuxannoo dhabuu hooggantootaa, ammoo beekumsaa jabaa qabaachuu hooggantootaa bara sanaa, shira wallaaluu hooggantoota keenyaa gaafa diina waliin tumsa tolfatamuu fi diinni yoomuu amanamuu akka hin dandeenye, alagaan fira dantaa ofii eeggatee nama waliin socho’u malee fira maayii akka hin taane dhalootaf akeekan.
8. Wareegamni ulfaatan bara 1991-1992 baafamu illee irra caalaa bu’aa qabsoon keenya yeroo gabaabduu sana keessatti buuse ibsan .
9. Mootummaa cehumsaa keessaa bahuu ABO fi caccaabiinsa fi daddaaqamiinsa dhaaba keenya keessatti dhalataniif gaafatamni jiraannan kan hooggantoota hundaa malee kan nama tokkoo tahuu akka hin dandeenye ibsan. Egaa kunis yeroo hedduu Obbo Leencoo Lataa waan himatamaa turaniif gaafatamni kan isaanii qofa osoo hin taanee akka sirna jaarmiyaatti koree hojii raawwachiiftuu dhaabaa akka jechuu akeeka. ” bishaan mataa yaa’a” jedhama mitiiree.
10. Rakinoota yeroo yeroonn ABO keessatti dhalachuun warri hooggana ofiin jedhan dhaabaa kana cabsachaa fi cabsiisaa as gahamee fi hanga yoonaalee itti jiru rakkina hooggansaa tahuu akeekan.
11. Siyaasa keessatti Yaada adda addaa qabaannuyyuu yaadan wal dura dhaabbachuu fi falmii goonee saba hubachiisuu malee wal dinoomsuun gaarii akka sirrii hin taanee fi olola deemaa ture kan isaan irratti illee godhamaa ture hundeen isaa ilaalcha boodatti hafaa irraa madduu isaa ibsan.
12. Eritiriyaa deemuun qabsoo keenyaa damdamachiisuu, bara hooggantoonni dhaabaa olloota Xoophiyaa hunda keessaa ari’atamaa fi iddoo homaa dhabanitti Eritrean dantaa isheefis jettu dhaaba simatuu gaarummaa fi galata saba irraa akka qabdu himan. Kana malees Wayyaanee hooggantoota Keessattuu Abbaa Caalaa, Suudan keessaa yeroo lama ariisisuu, Keeniyaa dhaa fi Yemen irraa illee akka ari’ame fi Muudannoo fi turmaata Eritrea tti ABO qunnamee fi haala ittiin gara biyyaa deemame keessatti hanqinoota argan ibsan
13. Adeemsa dhaabni erga biyya galee booddee hojiiin sirnaa akka silaa marii dursaanii gaggeessitoonni duraanii fi kan ammaa waliin dursanii godhan hedduun sirnaan deemuu dhabuu fi sabni keenyaa ammoo dammaqinaa fi baayyinaan dabalu illee ammayyuu waan hedduun akak itti hanqatu waan taajjaban himan.
14. Hojii dhabdummaa dargaggootaa, amala fi araada hedduun saaxilamuu dhalootaa ibsan

Akka dhaloota kanaatti hangafoonni keenya waan keessa lufan nuuf katabuun nuuf beekumsaa guddaa taha. Sana malee daawitii dhaloonni keessatti of ilaalaa duratti ittiin deemu waan taheef hangafoonnoi keenya adaaraa akkuma J/Abbaa Caalaa kanatti akak nuuf katabdan abdiin qaba.

Fayyaa tahaa;horaa bulaa deebanaa!

Caalaa Hayiluu Abaataa

Adda Bilisummaa Oromoo Konyaa Victoria Guyyaa Gootota Oromoo Haala Addummaa Ta’een Kabajate

[Melbourne, Victoria, Australia] — Har’a, miseensonni Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) Konyaa Victoria galma Ross House Association jedhamu keessatti walitti dhufanii, Guyyaa Gootota Oromoo bara 2025 kabajuu fi yaadannoo wareegama qabsaa’ota Oromoo gaggeessan.

Haala Addaa Keessatti Kabajamu

Dubbii fi Odeeffannoo:

– Dargaggootni fi qabsaa’ota dugdaagina ABO dhimma gootota Oromoo, wareegama isaanii, fi karaa bilisummaatti fufuuf dubbatan.

– Seenaa qabsaa’ota kanneen akka Geneal Tadesse Birru, Elemo Qilxuu, fi Maatii Baaroo Tumsaa fa’aa yaadatame.

Aadaa fi Duudhaa Oromoo

– Weelluu, walaloo, fi dhaaduu Oromoo kanneen akka Abbaa Muudaa, Saba Oromoo, fi Bilisummaan Nuti geggeeffaman.

– Eebba Goototaaf (candlelight vigil) gaggeeffame, maqaa gootota dhumarratti dubbatame.

Murtii Fincila:

– ABOn Bilisummaa Karaa Nagaa fi Waraanaatti akka fudhatama ture mirkaneessee, Oromoon mirga ofii ofii kabachiisuu qaba jedhee ibsame.

Gootonni keenya du’anii hin banne; jireenya keenya keessatti ni jiraatu!

Kabajni kun gootota Oromoo yaadachuudhaan kan ofii ta’e mirga bilisummaa fi walabummaa Oromiyaa akka jabaatu gochuu ture.

**#GuyyaaGoototaOromoo#ABOVictoria#BilisummaaOromoo**

“Wareegamni gootota keenya kan keenya; bilisummaan kan Oromoof!”

Fuula Duraa: ABOn Victoria guyyaa gootota kabajuuf qabsoo bilisummaa Oromoo akka itti fufu murteessee jirti.

Yeroo hundaa, gootota Oromoo yaadachuun—qabsoo haqa ofii irratti akka jabaatu yaadachiisa!

Professor Moosisaa Agaa, hayyuu Oromiyaa, qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti shoora guddaa taphataa turanii fi jiran, har’a biyya Ameerikaatti barnoota Herreegaa (Mathematics) keessatti Piroofesara guutuu (Full Professor) ta’uun xumuranii jiru. Kanaafuu, seenaa Oromoo keessatti namni tokkoffaa akka ta’eetti galmaa’uu isaanii Oromoof gammachuu guddaa ti.

Jireenyaa fi Qabsoo Barnootaa

Ilmi Oromoo baadiyyaa, kan daandiin konkolaataa hin jirre fi barnootaaf mijataa hin taane keessaa ka’ee, qabxiilee jireenyaa hunda qaxxaamuree, barnoota sadarkaa tokkoffaa irraa kaasee hanga Yuunivarsiitii guddaatti ol aanaa geessee, har’a professorummaa guutuu argate. Kana malees, hanga ammaatti namni Oromoo tokko barnoota herreegaatiin PhD (Doctor of Philosophy) fi professorummaa guutuu hin argatin jedhamee yaadamu, garuu Professor Mosisaan seenaa kana bal’isaniiru.

Gumaacha Barumsaa Afaan Oromoof

• Bara 1991/92 keessatti, kitaaba herreegaa sadarkaa tokkoffaa hanga lammaffaa (Grade 1–8) fi kitaaba barsiisota TTI (Teacher Training Institute) gara Afaan Oromootti hiikee hojiirra oolche.
• Bara 1994tti, kitaaba “Geometrii Oromummaa” jedhamu barreessuun Afaan Oromoo keessatti herreegaa dandeettii qabeessa ta’uu isaa agarsiise.

Gumaacha Qabsoo Bilisummaa Oromoo

Professor Moosisaan qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti:

• Dargaggoota Oromoo (Qeerroo) biyya alaatti argaman wajjin walqabatee, sochii bilisummaa Oromoo irratti ragaa (data) qabuun dhalootaaf dabarsaa ture.
• Mootummaa Wayyaanee irraa dararaa fi hidhaa of keessaa qabu, garuu kan hin dhiifne.
• Barruulee fi galmee seenaa qabsoo Oromoo barreessuun gargaaramuu isaanii guddaa.

Bu’aa Qabsaa’aa fi Barnootaa

Har’a, Professor Moosisa Agaan Auburn University, USA keessatti professor guutuu ta’uun, ilmaan Oromoo addunyaa maraaf fakkeenya guddaa ta’uu isaanii mul’ise. Kanaafuu, Oromoon hundi isaanii “Fakkeenya kana hordofaa!” jechuuniin akka jabaatan dhaamuuun barbaachisaa dha.

“Barnootni bu’aa qaba; Qabsoon bilisumaa argamsiisa!”

Oromia #OromoPride #ProfessorMosisaAga #Mathematics #OromoExcellence

Gabaasni Ebla 10 Garee Deeggarsa Oromiyaa irraa bahe nama rifachiisa. Dhiittaa mirga namoomaa sadarkaa kanaan dura hin argamne keessaa, ari’atamni dargaggoota Oromoo, dhaloota Qeerroo Abiy Ahmad aangootti ceesise irratti dabalaa dhufuun, ajjeechaa fuula fuulatti galmaa’ee galmeessa.

Humni tikaa Ministira Muummee Abiy Ahmad – ENDF, humni poolisii naannoo fi milishoonni leenjii gaarii hin qabne – tarkaanfii adabbii lammiilee Oromoo nagaa irratti fudhachaa, dargaggoo fi maanguddoo ajjeesuu, qe’ee barbadeessuu fi horii saamuun ummanni Waraana Bilisummaa Oromoo akka hin deggerre duubatti deebisuufi.

Gabaasni 69 odeeffannoo waa’ee naannolee yeroo baay’ee xiyyeeffannoo xiqqoo argatan kan akka zoonii Gujii fi Gujii Dhihaa of keessatti qabata. Garuu Naannoo Oromiyaa bakka kam iyyuu nageenyi ykn nageenyi hin jiru.

Namoonni idilee magaalaa fi baadiyyaa keessatti gibiraa fi miidhaa sadarkaa itti fufiinsa hin qabneen rakkachaa jiru. Qonnaan bultoonni midhaan isaa gatii gabaa gadi ta'een mootummaatti akka gurguran taasifama. Jiraattonni gandaa qawweedhaan ijoollee isaanii akka waraana waraanaatti dhiyeessu, gibiraa fi kaffaltii ijaarsaa kaffaluuf, akkasumas sadarkaa aanaa fi kebeletti waraanaa fi milishaa federaalaa hidhachiisuu fi itti fufsiisuuf dirqamu. Milishoonni naamusa hin qabne ummata irraa kan jiraatan yoo ta’u, kaffaltii sobaa miseensummaa dhaabaa, uffata, rasaasaa fi ‘inshuraansii fayyaa’ dabalatee maallaqaa fi meeshaalee gaafatu.

Seera dhabdummaa fi sammuu saree nyaattu baadiyyaa Itoophiyaa babal’atee jira. Jiraattonni gandaa fi magaalaa naannoolee Naannoo Amaaraatti dhihoo jiran, keessattuu Horoo Guduruu fi Wallega Bahaa, garuu zoonii Showaa fi Naannoo Amaaraa Zoonii Addaa Oromiyaa keessa jiranis, hidhattoota Faanoo, jalqaba Naannoo Amaaraa irraa dhufan garuu amma buufataalee Oromiyaa keessa jiran irraa socho’an, ajjeechaa garee fi saamicha irra ga’aa jiru.

Yaadni Faanoo ‘Ammaaraa deebisee guddifachuuf’ jedhu seenaa haaluu fi mootummaan Paartii Badhaadhinaa akka ‘mootummaa Oromootti’ fakkeessee gocha sabaa fi sablammoota Naannoo Oromiyaa keessatti raawwateef sababa ta’a. Gama biraatiin, ummanni Naannoo Amaaraa erga hundeeffamee kaasee impaayera Itiyoophiyaa bedeviled tapha zero-sum domination absolute domination keessatti humnoota ENDF fi Faanoo irraa haleellaa fi ajjeecha haaloo bahuun rakkata.

Tasgabbii dhabuu fi jeequmsi amma jiru itti fufiinsa hin qabu. Itiyoophiyaan akka mootummaatti jiraachuun nagaa mootummaa, Amaaraa fi humnoota Oromoo gidduutti mariin uumamu irratti hundaa’a.

Dr Trevor Trueman, Dura Taa’aa Garee Deeggarsa Oromiyaa, Ebla 10, 2025.

የኤፕሪል 10 የኦሮሚያ ድጋፍ ቡድን ዘገባ አስደንጋጭ ነው። ከዚህ ቀደም ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ ከደረሱ የሰብአዊ መብት ረገጣዎች መካከል፣ በኦሮሞ ወጣቶች ላይ እየደረሰ ያለውን ስደት፣ አብይ አህመድን ለስልጣን ያበቃው የቄሮ ትውልድ፣ በሰነድ የተደገፉ ግድያዎች ከገጽ በገጽ ይመዘገባል።

የጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ የጸጥታ ሃይሎች - ENDF፣ የክልል ፖሊስ ሃይሎች እና በደንብ ያልሰለጠኑ ታጣቂዎች በኦሮሞ ሰላማዊ ዜጎች ላይ የቅጣት እርምጃ እየወሰዱ፣ ወጣት እና ሽማግሌ እየገደሉ፣ ቤት እያወደሙ እና ከብቶችን እየዘረፉ ህዝቡ የኦሮሞ ነጻነት ሰራዊትን እንዳይደግፍ ለማድረግ ነው።

ሪፖርቱ 69 እንደ ጉጂ እና ምዕራብ ጉጂ ዞኖች ያሉ ብዙም ትኩረት የማይሰጣቸው አካባቢዎች መረጃን ያካትታል። ነገር ግን በኦሮሚያ ክልል ውስጥ የትኛውም ቦታ ደህንነቱ የተጠበቀ እና አስተማማኝ አይደለም።

በከተማ እና በገጠር ያሉ ተራ ሰዎች ዘላቂነት የሌለው ግብርና እንግልት እየደረሰባቸው ነው። አርሶ አደሮች እህላቸውን ከገበያ ዋጋ በታች በሆነ ዋጋ ለመንግስት እንዲሸጡ ይደረጋል። የመንደር ነዋሪዎች ልጆቻቸውን ለውትድርና እንዲያቀርቡ፣ ለግንባታ ግብርና ክፍያ እንዲከፍሉ፣ በወረዳና በቀበሌ ደረጃ የፌደራል ጦርና ሚሊሻዎችን አስታጥቆ እንዲደግፉ ይገደዳሉ። ለፓርቲ አባልነት፣ ለዩኒፎርም፣ ለጥይት እና ለ‘የጤና መድህን’ ከሚከፈለው አስመሳይ ክፍያ በተጨማሪ ዲሲፕሊን የሌላቸው ታጣቂዎች ከህዝቡ ውጭ የሚኖሩ፣ ገንዘብና እቃ እየጠየቁ ነው።

ህገ ወጥነት አስተሳሰብ በገጠሪቷ ኢትዮጵያ ሰፍኗል። ከአማራ ክልል አጎራባች አካባቢዎች በተለይም በሆሮ ጉዱሩ እና በምስራቅ ወለጋ እንዲሁም በሸዋ ዞኖች እና በአማራ ክልል ኦሮሚያ ልዩ ዞን ውስጥ የሚገኙ መንደርተኞች እና የከተማ ነዋሪዎች ቀደም ሲል የአማራ ክልል ተወላጆች አሁን ግን በኦሮሚያ ከሚገኙት የጦር ሰፈሮች በሚንቀሳቀሱ ፋኖ ታጣቂዎች በቡድን ግድያ እና ዝርፊያ እየተፈፀመባቸው ነው።

የፋኖ 'አማራን እንደገና ታላቅ ማድረግ' የሚለው አስተሳሰብ ታሪክን በመካድ የብልጽግና ፓርቲን መንግስት በኦሮሚያ ክልል እየፈጸመ ያለውን የዘር ማጽዳት ወንጀል ለማስረዳት 'የኦሮሞ መንግስት' አድርጎ ያቀርባል። ይህ በንዲህ እንዳለ የአማራ ክልል ህዝብ የኢትዮጵያ ኢምፓየር ምስረታ ከጀመረበት ጊዜ አንስቶ ባዳነው የዜሮ ድምር የፍፁም የበላይነት ጨዋታ ከኢህአዲግ እና ከፋኖ ሃይሎች ጥቃት እና የበቀል ግድያ እየደረሰባቸው ነው።

አሁን ያለው አለመረጋጋት እና ግርግር ዘላቂነት የለውም። የኢትዮጵያ እንደ ሀገር ህልውና የሚወሰነው በመንግስት፣ በአማራ እና በኦሮሞ ሃይሎች መካከል በሚደረግ ድርድር ላይ ነው።

 
ዶ/ር ትሬቨር ትሩማን፣ የኦሮሚያ ድጋፍ ቡድን ሊቀመንበር፣ ኤፕሪል 10፣ 2025።