አባት ዶቲ ቱራ ከቀደሙት የትምህርት ጠበቃዎችና ለህዝባቸው ነጻነት የቆመው ከጥቂቱ ታጋዮች መካከል አንዱ ነበሩ። የትምህርት ኃይል በሙሉ የሚያስተውሉትን ብርሃን ለሌሎች ለማካፈል ያልተዳከሙ የእውቀት አባት ነበሩ።

በምዕራብ አርሲ ዞን፣ ነጌሌ አርሲ ወረዳ ከተወለዱ በኋላ፣ አባት ዶቲ ከህጻንነታቸው አንስቶ ለህዝባቸው የሚደርሰውን እውቀታዊ እና ማንነታዊ ጭፍጨፋ አስተውለው ነበር። በንጉሠ ነገሥቱ ዘመን የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርታቸውን እስከ 5ኛ ክፍል ካጠናቀቁ በኋላ፣ በጎቤና በመቂ (ምሥራቅ ሸዋ) ከተሞች እንደ መምህር ተመድበው ለብዙዎች የእውቀት ብርሃን አበራላቸው። በእግራቸው ብዙ ኪሎሜትሮችን ተጉዘው ትውልዳቸውን በትምህርት ለማሳደግ አስተዳደሩ።

የአባት ዶቲ ትግል ግን በመማርና በመማር ብቻ አልተገደበም። የኦሮሞ ማህበረሰብ ባህል፣ እሴት እና ማንነት እንዲያድግ በማድረግ፣ እንዲሁም በወቅቱ ከነበረው አስተዳደራዊ ስርአት ለመጣል መንገድ አሳይተዋል። ወደ አዲስ አበባ ከመጡ በኋላ፣ ከመምህርነት በተጨማሪ የተለያዩ የንግድ ስራዎችን በመከናወን ሀብት አፍርተው፣ ይህንንም ሀብት ሙሉ በሙሉ ለኦሮሞ ሕዝብ የነጻነት ትግል አበረክተው።

በ1960 ዎቹ የተነሳውን የትጥቅ ትግል፣ የተማሪዎች ንቅናቄ እና የመጫና ቱለማ ማህበር እንቅስቃሴ በገንዘብ እና በሙያ ረድተዋል። አባት ዶቲ በኦሮሞ የትግል ታሪክ ውስጥ ከቄስ ጉዲና ቱምሳ፣ ጃል ባሮ ቱምሳ፣ ጃል ሞቱማ አብዲ እና ጃል መገርሳ በሪና ከሌሎችም ጉምቱዎች ጎን ለጎን ቆሞ በጋራ ያገለገሉ አንዱ ናቸው።

ለዚህም ትግላቸው ዋጋ፣ ከቄስ ቱምሳ ጉዲና ጋር ለ10 ዓመታት በእስር ታስረዋል። ከኃይለሥላሴ መንግሥት አስተዳደር እስከ ወያኔ መንግሥት ዘመን ድረስ በተደጋጋሚ እስርና እንግልት ከደረሰባቸው በኋላ፣ ሀገራቸውን ለቅቀው ለመሰደድ ተገደዱ። ትግላቸው ግን በስደት ያለባቸው አሜሪካ፣ ፖርትላንድ ግዛት ላይ ቀጠለ።

አባት ዶቲ በስደት አገር በረጅም ህመም ከተያዙ በኋላ በህክምና ሲረዱ ቆይተው በህዳር 18 ቀን 2018 ዓ.ም ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ። ዜና ህልፈታቸው ለሚያውቋቸው ሁሉ ጥልቅ ሐዘን ፈጥሯል።

የቀብር ሥርዓት

የአባት ዶቲ ሬና ከአሜሪካ አገር ነገ ጠዋት 1:00 ሰዓት (ማለዳ) ቦሌ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ላይ በክብር ይቀበላል። ከዚያም ወደ ባቱ-ዝዋይ ከተማ (5:00 ሰዓት) እና ነጌሌ አርሲ ከተማ (7:00 ሰዓት) በሚደረግ ስነ-ስርዓት ከተሰናበተ በኋላ፣ ስርዓተ ቀብራቸው በትውልድ ሀገራቸው ኩየራ አድቬንቲስት ቤተ ክርስቲያን ከቀኑ 8:00 ሰዓት ላይ ይፈጸማል።

የአባት ዶቲ ወዳጆች፣ የቃል አዛውንት እና አድናቂዎች ሁሉ በዚህ አሳፋሪ ጊዜ በስነ-ስርዓቱ ላይ ተገኝተው የመጨረሻ አዳም ስግደት እንደሚሰጡ በሙሉ ክብር እንጠይቃለን።

ለቤተሰቦቻቸው፣ ለዘመዶቻቸው እና ለኦሮሞ ሕዝብ በጠቅላላ መጽናናትን እንመኛለን። ለዘላለም ይታሰባሉ!

NOONNO, WEST SHEWA – The Irreecha festival, a symbol of peace, reconciliation, thanksgiving, love, brotherhood, and prosperity, was celebrated with great fervor at the Hora Shaankurii spring in the Nonno district of the West Shewa Zone.

On Saturday, September 29, 2025, the ceremony was held at the sacred site, drawing large crowds of participants. The celebration was a profound display of Oromo culture and spirituality, attended by Qeerroo and Qarree youth, women carrying siinqee (symbols of women’s power), and Gadaa leaders.

In Oromo tradition, Irreecha is a thanksgiving festival through which the Oromo people express gratitude to Waaqaa (God), celebrate life, and pray for the resolution of hidden conflicts and for a prosperous future. The ceremony commenced with the Abbaa Horaa (custodian of the spring) performing the ritual, followed by the Eebba (prayers and blessings) led by the Gadaa leaders.

The festival serves not only the Oromo people but also as a beacon of unity, love, and genuine brotherhood among all nations and nationalities, strengthening mutual respect and understanding.

In conclusion, the Gadaa leaders of Noonno district extended their gratitude to the Foolee (youth), various security forces, the community of the district, and all individuals who contributed to the successful and respectful celebration of the festival.